కృష్ణా కరకట్ట వెడల్పు.. కాగితాల నుంచి కట్టడాల వైపు?

కట్ట ఎంత పొడవు.. ఎంత వెడల్పు?

ప్రకాశం బ్యారేజీ నుంచి వైకుంఠపురం వరకు కరకట్ట సుమారు 22 కిలోమీటర్లు ఉంది. ప్రస్తుతం కింది భాగం సుమారు 21 మీటర్లు, పై భాగం ఏడు మీటర్ల వెడల్పు. నాలుగు వరుసల రహదారిగా మార్చాలంటే ఇరువైపులా దాదాపు 24 మీటర్లు చొప్పున వెడల్పు పెంచాల్సి ఉంటుంది. ఆక్రమణలు, నది, రహదారి మధ్య భూమి ఇవి అడ్డంకులు. మొదటి దశగా 7.2 కిలోమీటర్లకు రూ.1,300 కోట్ల అంచనా గతంలో వెలువడింది. 2021లో కొండవీటి వాగు ఎత్తిపోతల పథకం నుంచి రాయపూడి వరకు 15.525 కిలోమీటర్ల రెండు వరుసల రోడ్డుకు రూ.150 కోట్లతో శంకుస్థాపన జరిగింది. 2025 ఫిబ్రవరిలో అమరావతి అభివృద్ధి సంస్థ నాలుగు వరుసల విస్తరణకు టెండర్లు, అదనపు సుమారు పది ఎకరాల భూమి అవసరమని చర్చించింది. సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి పూర్తి నాలుగు వరుసల కట్ట పనులు విస్తృతంగా కనిపించడం లేదు. ఇటీవల పనులు మాత్రం మొదలయ్యాయి.

దిగువన పొడవైన కరకట్టలు వేరు. ఎడమ కరకట్ట రామలింగేశ్వరనగర్ నుంచి పులిగడ్డ వరకు సుమారు 58 కిలోమీటర్లు, పునరుద్ధరణకు రూ.130.10 కోట్ల ప్రతిపాదన. కుడి కరకట్ట విజయవాడ క్లబ్ నుంచి పెనుమూడి వరకు మరో 58 కిలోమీటర్లు, రూ.111 కోట్ల ప్రతిపాదన. ఇవి సంవత్సరాలుగా కాగితాల్లోనే ఉన్నాయి. ఇసుక లారీలు, బస్సుల రాకపోకలతో కట్ట అస్తవ్యస్తమవుతున్నట్లు స్థానికులు చెబుతున్నారు.

జరుగుతున్న పనులు.. వరద గోడలే ముందు

నగరం, తాడేపల్లి వైపు మాత్రం రిటైనింగ్ వాల్ పనులు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.

ఎడమ ఒడ్డు (కృష్ణలంక–పద్మావతి ఘాట్): మూడు దశల్లో సుమారు ఐదు కిలోమీటర్ల గోడ. కోటినగర్–యానామలకుదురు 2.2 కి.మీ., వరది–కోటినగర్ 1.2 కి.మీ. పూర్తయ్యాయి. పద్మావతి ఘాట్–వరది మూడో దశ 2024లోపు పూర్తికి దగ్గరైంది. ఖర్చు రూ.400 కోట్లు దాటింది. 12 లక్షల క్యూసెక్కుల వరదను తట్టుకునేలా రూపొందించారు. లక్ష మందికి పైగా నివాసితులకు ఉపశమనం.

కుడి ఒడ్డు (తాడేపల్లి–మహానాడు): 2026 మార్చి 9న మంత్రి నారా లోకేష్ 1.7 కిలోమీటర్ల రిటైనింగ్ వాల్‌కు శంకుస్థాపన చేశారు. ప్రకాశం బ్యారేజీకి దిగువన 0.9 నుంచి 2.61 కి.మీ. వరకు. అంచనా రూ.294.20 కోట్లు. పైల్-రాఫ్ట్ టెక్నాలజీతో 1,920 పైల్స్ 26–38 మీటర్ల లోతు. 15 లక్షల క్యూసెక్కుల ప్రవాహాన్ని తట్టుకునేలా డిజైన్. సుందరయ్య నగర్, మహానాడు కాలనీల్లో సుమారు 50 వేల మందికి రక్షణ. ఎన్నికల హామీని ఏడాదిలో పరిపాలనా అనుమతి, టెండర్ వరకు తీసుకొచ్చారని ప్రభుత్వం చెబుతోంది. పూర్తి గడువు అధికారికంగా ఖరారు కాలేదు. ఇలాంటి నదీ గోడలకు సాధారణంగా రెండు నుంచి మూడు వరద సీజన్ల సమయం పడుతుంది.

ఎప్పటిలోపు పూర్తవుతాయి?

- ఎడమ ఒడ్డు వరద గోడ: ప్రధాన నిర్మాణం దాదాపు పూర్తి. మట్టి నింపడం, బలోపేతం మిగిలి ఉండొచ్చు.

- తాడేపల్లి కుడి ఒడ్డు గోడ: 2026 మార్చిలో ప్రారంభం. 2027–28 వరద సీజన్‌కు ముందు పూర్తయితే ప్రయోజనం పూర్తిస్థాయిలో కనిపిస్తుంది.

- 15.5 కి.మీ. రెండు వరుసల కరకట్ట రోడ్డు: 2021 శంకుస్థాపన తర్వాత పురోగతి అసమానం.

- నాలుగు వరుసల విస్తరణ (7.2 కి.మీ. మొదటి దశ / పూర్తి 22 కి.మీ.): భూమి, నిధులు, డీపీఆర్ ఖరారు అయితేనే పనులు. ప్రస్తుత గతితో 2027లోపు పూర్తి కావడం కష్టం.

- 58 కి.మీ. పొడవైన కరకట్ట పునరుద్ధరణ: ప్రతిపాదనల దశే.

నిపుణులు 15 లక్షల క్యూసెక్కుల వరదను భవిష్యత్ సాధ్యతగా చెబుతున్నారు. 2024 సెప్టెంబర్‌లో 11.40 లక్షల క్యూసెక్కులు వచ్చాయి. ఎడమ ఒడ్డున గోడ ఉండటం వల్ల కుడి ఒడ్డుకు ఒత్తిడి పెరిగిందని ప్రభుత్వమే అంగీకరించి తాడేపల్లి గోడకు అనుమతి ఇచ్చింది.

కరకట్ట చుట్టూ మరిన్ని ప్రాజెక్టులు

అదే తీరంలో మరిన్ని పనులు జరుగుతున్నాయి. ప్రకాశం బ్యారేజీకి 23 కి.మీ. ఎగువన వైకుంఠపురం వద్ద 10 టీఎంసీల కొత్త బ్యారేజీకి రూ.2,169 కోట్ల పాలనా అనుమతి. బ్యారేజీకి 300 మీటర్ల దిగువన 1.1 కి.మీ. సిగ్నేచర్ వంతెనకు డీపీఆర్ టెండర్లు. అమరావతి తీరాన్ని మెరీనా వాటర్‌ఫ్రంట్‌గా తీర్చిదిద్దాలని సీఎం ఆదేశాలు. ఇవి కరకట్ట వెడల్పుకు ప్రత్యామ్నాయం కావు. కానీ నదీతీర విధానం మారుతున్నట్లు చూపిస్తాయి.

అసలు సమస్య

కరకట్ట వెడల్పు అంటే కేవలం రోడ్డు కాదు. వరద భద్రత, రాజధాని రాకపోకలు, ఆక్రమణల తొలగింపు, నిధులు, నాలుగు కలిసి ఉన్నాయి. గోడలు లక్షల మందిని కాపాడతాయి. నాలుగు వరుసల కట్ట మాత్రం అమరావతి–విజయవాడను నిజంగా కలిపే రాజమార్గం. అది ఇంకా కాగితం నుంచి కాంక్రీటుకు రాలేదు. తాడేపల్లి గోడ పురోగతి, నాలుగు వరుసల టెండర్లు ఈ ఏడాది ఖరారయితేనే ‘వెడల్పు’ పూర్తి అర్థం సంతరించుకుంటుంది. లేకుంటే మరో వరద సీజన్‌లో కూడా కరకట్ట చర్చే మిగులుతుంది.