కిలోకు పది రూపాయలు.. నష్టానికి పూర్తి జవాబా?

ఈ సీజన్‌లో వర్జీనియా (FCV) పొగాకు ధరలు పడిపోయాయి. రైతులు జాతీయ రహదారులు మూసి, ఆక్షన్ ప్లాట్‌ఫామ్‌ల వద్ద ధర్నాలు చేశారు. ఆ నేపథ్యంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మార్కెట్ ఇంటర్వెన్షన్ స్కీమ్ కింద కిలోకు రూ.10 చొప్పున ధరల తేడా పరిహారం ఇస్తామని నిర్ణయించింది. కేంద్రం వడ్డీ లేని రుణాలు, కొనుగోలుదారుల కనీస ధరలు కూడా ప్రకటించింది. ఇది నష్టాన్ని తీర్చే పథకమా లేక ఆందోళనను తాత్కాలికంగా ఆపే చెక్‌నా?

ముందు సంక్షోభం ఎంత పెద్దది?

పొగాకు బోర్డు 2025–26 సీజన్‌కు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో FCV పంట పరిమాణాన్ని 142 మిలియన్ కిలోలుగా నిర్ణయించింది. అయితే అసలు ఉత్పత్తి 232 నుంచి 240 మిలియన్ కిలోల వరకు వెళ్లిందని అంచనాలు. అంటే దాదాపు 90–100 మిలియన్ కిలోలు అదనం. గతేడాది ధరలు బాగుండటం, రైతులు విస్తీర్ణం పెంచడం, అనధికార సాగు, ఇవన్నీ కలిసి మిగులు సృష్టించాయి.

అదే సమయంలో ఎగుమతులు పడిపోయాయి. ఏప్రిల్ 2025లో పొగాకు ఉత్పత్తుల ఎగుమతి రూ.1,690 కోట్లు ఉంటే, ఏప్రిల్ 2026లో రూ.1,102 కోట్లకు తగ్గింది. 34.81 శాతం క్షీణత. ఫిబ్రవరి 1, 2026 నుంచి సిగరెట్లపై పన్ను పెంపు, బ్రెజిల్–టాంజానియా లాంటి దేశాల్లో చౌక పొగాకు, అంతర్జాతీయ డిమాండ్ మందగమనం కలిసి ఆక్షన్ ప్లాట్‌ఫామ్‌ల్లో ధరలు కుదించాయి.

జులై 6 నాటికి సగటు ఆక్షన్ ధర కిలోకు రూ.219.50. గత సీజన్‌లో కొన్ని రకాలు రూ.360 దాటాయి. రైతు సంఘాలు కిలోకు రూ.250 నుంచి రూ.350 వరకు డిమాండ్ చేశాయి. ఎకరానికి పెట్టుబడి రూ.2.70 నుంచి రూ.3 లక్షల వరకు ఉందని కొన్ని ప్రాంతాల రైతులు చెబుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలోనే ప్రభుత్వ జోక్యం వచ్చింది.

పథకం అసలు ఏమిటి? రెండు ప్రకటనలు, ఒకే రైతు

ఇక్కడే గందరగోళం మొదలవుతుంది. జులై చివర, ఆగస్టు మొదట్లో వచ్చిన ప్రకటనలు ఒకేలా లేవు.

కేంద్రం, రాష్ట్రం కలిసి కిలోకు రూ.20 ధరల లోటు పరిహారం. 94 మిలియన్ కిలోలకు వర్తింపు. మొత్తం భారం రూ.188 కోట్లు. సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు టెలికాన్ఫరెన్స్ లో ప్రకటించిన ప్యాకేజీ ఇది. బ్రైట్ రకానికి కనీసం రూ.240, మీడియంకు రూ.190, లో-గ్రేడ్‌కు రూ.110 కనీస ధర ఉండాలని చెప్పారు.

ఆగస్టు 2న కేంద్ర మంత్రి పెమ్మసాని చంద్రశేఖర్ ప్రకటించిన ప్యాకేజీ. ఇందులో రాష్ట్రం లో, ఆఫ్-స్టైల్ రకాలకు కిలోకు రూ.10 ప్రోత్సాహకం ఇస్తుంది. సొమ్ము నేరుగా రైతు బ్యాంకు ఖాతాలో జమ. కేంద్రం సుమారు 45,000 మంది రైతులకు రూ.50,000 వడ్డీ లేని రుణం (రెండేళ్లలో తీర్చాలి, మొత్తం దాదాపు రూ.250 కోట్లు). ఎగుమతిదారులు అంగీకరించిన కనీస కొనుగోలు ధరలు బ్రైట్ రూ.230, మీడియం రూ.190, ఆఫ్-స్టైల్ రూ.130, లో రూ.110. ఆగస్టు 3 నుంచి అమలు.

వినియోగదారుడి భాషలో చెప్పాలంటే రాష్ట్రం చెప్పిన రూ.10 అనేది ముఖ్యంగా తక్కువ నాణ్యత రకాలపై ధరల తేడా పరిహారం. రూ.20 ప్యాకేజీ మరింత విస్తృతంగా కేంద్ర, రాష్ట్ర భాగస్వామ్యంగా ప్రకటించారు. రైతుకు ఇప్పటికీ స్పష్టం కావాల్సింది తన బేల్‌కు రూ.10నా, రూ.20నా, రెండూ కలిపినా? ఏ గ్రేడ్‌కు ఏది?

మరో ముఖ్య విషయం: FCV పొగాకుకు వరి, పత్తి లాగా CACP నిర్ణయించే శాసనబద్ధ MSP లేదు. పొగాకు బోర్డు ఆక్షన్ వ్యవస్థలో ధర నిర్ణయమవుతుంది. కనుక ప్రభుత్వం చెప్పే “MSP–వ్యాపారి ధర తేడా” అనేది సాంకేతికంగా ధరల లోటు పరిహారం / మార్కెట్ జోక్యం. MSP లేని చోట MSP తేడా చెప్పడం రైతుకు ఆశ కలిగిస్తుంది, కానీ చట్టపరమైన హామీ కాదు.

ఎంత మంది రైతులకు లాభం?

పొగాకు బోర్డు 2024–25 నివేదిక ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 43,041 మంది FCV సాగుదారులు నమోదయ్యారు. 2023–24 ఆక్షన్లలో 43,021 మంది పాల్గొన్నారు. కేంద్ర రుణ పథకం సుమారు 45,000 మందికి అని చెప్పారు. బీజేపీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు మాధవ్ ఒక లేఖలో దాదాపు లక్ష కుటుంబాలు FCVపై ఆధారపడ్డాయని రాశారు. తేడా ఎందుకంటే ఒక బారన్‌కు ఒకటి కంటే ఎక్కువ కుటుంబాలు, కౌలు రైతులు, కుటుంబ సభ్యులు ఉంటారు.

రూ.10 పథకం **అందరికీ కాదు**. లో, ఆఫ్-స్టైల్ రకాలకే అని ఆగస్టు 2 ప్రకటన స్పష్టం చేసింది. బ్రైట్, మీడియం రకాలు ఆక్షన్‌లో ఎక్కువ ధర పలికితే ఈ రూ.10 రాకపోవచ్చు. అయితే ఈ సీజన్‌లో తిరస్కరణలు, నో-బిడ్‌లు ఎక్కువగా తక్కువ గ్రేడ్‌పైనే పడ్డాయి. అంటే నష్టపోయిన వాళ్లలో చాలా మంది ఈ వర్గంలోనే ఉన్నారు.

94 మిలియన్ కిలోలపై రూ.20 చొప్పున రూ.188 కోట్లు అంటే, ఆ పరిమాణం మొత్తం ఉత్పత్తిలో సుమారు 40 శాతం మాత్రమే. మిగిలిన 140 మిలియన్ కిలోలు ఆ ప్యాకేజీ బయట ఉండవచ్చు. అవి ఆక్షన్‌లో అమ్ముడుపోయినవా, మిగులుగా ఉన్నవా అనేది అమలు మార్గదర్శకాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

సరాసరి ఒక రైతు 2,000 కిలోలు లో-గ్రేడ్ అమ్మితే రూ.10 చొప్పున రూ.20,000. అదే 5,000 కిలోలైతే రూ.50,000. ఎకరానికి రూ.1.5–1.6 లక్షల నష్టం వస్తుందని చెప్పే రైతుకు ఇది ఉపశమనం తప్ప పూర్తి పరిహారం కాదు.

విధానం ఏమిటి? డబ్బు ఎలా వస్తుంది?

1. కొనుగోలు పొగాకు బోర్డు ఆక్షన్ ప్లాట్‌ఫామ్‌ల ద్వారానే జరగాలి. రాష్ట్రంలో 16 ప్లాట్‌ఫామ్‌లు ఉన్నాయి. బయట అమ్మకాలకు ఈ పరిహారం రాదు.

2. బేల్‌పై గ్రేడ్, బరువు, ధర బోర్డు రికార్డులో నమోదవుతాయి.

3. రాష్ట్ర ప్రోత్సాహకం (రూ.10) రైతు బ్యాంకు ఖాతాలో నేరుగా జమ అవుతుందని కేంద్ర మంత్రి చెప్పారు.

4. వడ్డీ లేని రుణం వేరు, బ్యాంకు మార్గంలో రెండేళ్లలో తీర్చాలి. ఇది గ్రాంట్ కాదు.

5. బోర్డుకు రోజుకు కనీసం 20 లక్షల కిలోల ఆక్షన్ జరిపే ఆదేశం ఇచ్చారు. ఇతర రాష్ట్రాల పంట రాకముందే ఏపీ పంటను ఖాళీ చేయాలని ఉద్దేశం.

ఇక్కడే అమలు ప్రశ్నలు మిగులుతాయి. నమోదు కాని సాగు, కోటా మించిన పంటకు పరిహారం ఉందా? కౌలు రైతు పేరు బోర్డులో లేకపోతే సొమ్ము ఎవరి ఖాతాలో పడుతుంది? గ్రేడింగ్ వివాదం వస్తే ఎవరు తీరుస్తారు? ఆక్షన్‌లో నో-బిడ్ వచ్చి ఇంటికి తీసుకెళ్లిన బేల్‌కు ఏమవుతుంది? ఈ వివరాలు ఇంకా పూర్తి జీఓ రూపంలో బహిరంగంగా స్పష్టం కాలేదు. గత పథకాల్లో “ఇప్పటికే అమ్మిన పంటకు వర్తించదు” అనే నిబంధన ఉండేది. అదే పునరావృతమైతే ముందుగా తక్కువకు అమ్మిన రైతే నష్టపోతాడు.

గతంలో ఇలాంటిది జరిగిందా?

అప్పుడు కూడా మిగులు పంట, తక్కువ గ్రేడ్, అంతర్జాతీయ డిమాండ్ క్షీణత. సిగరెట్ పన్ను పెంపు తర్వాత ధరలు పడిపోయాయి. కేంద్రం, రాష్ట్రం కలిసి గుర్తించిన లో-గ్రేడ్‌లకు కిలోకు రూ.20 పరిహారం ఇచ్చాయి. కేంద్రం రూ.15, రాష్ట్రం రూ.5. 11.23 మిలియన్ కిలోలపై 27,950 మంది రైతులకు రూ.22.40 కోట్లు చెల్లించారు. ఆ సీజన్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మొత్తం సాగుదారులు 45,923. అంటే సగం కంటే కొంచెం ఎక్కువ మందికే పరిహారం దక్కింది. అప్పటికే అమ్మిన పంటకు వర్తించలేదు. ఆ సీజన్‌లో కొందరు FCV రైతులు ఆత్మహత్యలకు దిగినట్లు పరిశోధనలు నమోదు చేశాయి.

2014–19లో టీడీపీ ప్రభుత్వం HD బర్లీ పొగాకు 25 మిలియన్ కిలోలు రూ.270 కోట్లకు కొనుగోలు చేసినట్లు ప్రస్తుత మంత్రి అచ్చెన్నాయుడు చెప్పారు. ప్రస్తుత కూటమి ప్రభుత్వం గతేడాది బ్లాక్ బర్లీని ఏపీ మార్క్‌ఫెడ్ ద్వారా రూ.146 కోట్లకు కొన్నట్లు పెమ్మసాని చెప్పారు. వైఎస్ఆర్‌సీపీ హయాంలో ఒక్కసారి మాత్రమే, రూ.105 కోట్లకు కొన్నారని కూటమి విమర్శిస్తోంది. వైఎస్ఆర్‌సీపీ వైపు మార్కెట్ ఇంటర్వెన్షన్ ఫండ్, పంటల కొనుగోళ్లకు వేల కోట్లు అని ఎదురు వాదన. ఈ గణాంకాలు రాజకీయ ఆయుధాలుగా మారాయి తప్ప, రైతుకు ఏ పంటకు ఎంత జమైందో స్వతంత్ర ఆడిట్ లేదు.

అంటే ఇది కొత్త ఆవిష్కరణ కాదు. ధర పడితే ప్రభుత్వం కిలోకు పది–ఇరవై రూపాయలు వేసి సీజన్ దాటించే మోడల్ పదేళ్లుగా పునరావృతమవుతోంది.

క్రిటికల్ పాయింట్లు

రైతులు కిలోకు రూ.250 హామీ కోరారు. ప్రభుత్వం లో-గ్రేడ్‌కు రూ.110 కనీస కొనుగోలు + రూ.10 పరిహారం చూపిస్తే కూడా రూ.120. పెట్టుబడి రూ.200 దాటితే లెక్క కుదరదు. బ్రైట్ రకానికి రూ.230–240 కనీసం అంటే గతేడాది పోలిస్తే ఇంకా తక్కువ.

మిగులు ఉత్పత్తికి కారణం గతేడాది అధిక ధరలు, బోర్డు కోటాను మించిన సాగు, ప్రత్యామ్నాయ పంటల లేమి. వచ్చే సీజన్‌కు బోర్డు పంటను 81 మిలియన్ కిలోలకు కుదించింది. ఇది ధరను కాపాడవచ్చు, కానీ వేల బారన్లు, కూలీలు, నర్సరీలు ఖాళీ అవుతాయి. పరిహారం ఇచ్చి సాగును కుదించడం ఒక చేయి ఇచ్చి మరో చేయి తీసుకోవడమే.

కేంద్రం పొగాకును డెమెరిట్ వస్తువుగా చూసి సిగరెట్ పన్ను పెంచింది. అదే కేంద్రం రైతుకు రుణం, రాష్ట్రం రూ.10 ఇస్తున్నాయి. డిమాండ్ తగ్గించి సరఫరా మిగులును రైతుపై పడేసి, చివరకు చిన్న చెక్‌తో ఓదార్చడం నిర్మాణాత్మక వైరుధ్యం.

నమోదైన 29 కంపెనీల్లో 9–10 మాత్రమే ఆక్షన్‌లో పాల్గొన్నాయని మంత్రులే అన్నారు. సిండికేట్‌పై విచారణ చేయాలని వ్యవసాయ మంత్రి చెప్పారు. ఫలితం బహిరంగంగా లేదు. కొనుగోలుదారులు కనీస ధరకు అంగీకరించారని ప్రకటించడం వేరు, ప్రతిరోజూ ఆ ధరకు కొనడం వేరు.

డీబీటీ అనేది కాగితంపై సులభం. గ్రేడ్ వివాదాలు, బ్యాంకు ఖాతా–ఆధార్–బోర్డు రిజిస్టర్ సరిపోలిక, కోటా మించిన పంట మినహాయింపు — ఇవన్నీ ఆలస్యం చేస్తాయి. రైతుకు ఇప్పుడు కావాల్సింది నగదు. రుణం వేరు, అది తర్వాత తీర్చాలి.

FCVలో బారన్ యజమాని పేరుతోనే బోర్డు నమోదు ఉంటుంది. అసలు సాగు చేసేవాడు కౌలుదారు అయితే పరిహారం ఎవరికి? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం లేకపోతే లబ్ధి పైపొరకే పరిమితమవుతుంది.

రైతుకు ఆచరణాత్మకంగా ఏమి చూడాలి?

- తన బేల్ ఆక్షన్ రసీదు, గ్రేడ్, కిలోలు భద్రం ఉంచుకోవాలి.

- బోర్డు రిజిస్టర్‌లోని పేరు, బ్యాంకు ఖాతా, ఆధార్ ఒక్కటేనా చూసుకోవాలి.

- రూ.10 / రూ.20 ఏ జీఓలో ఏ గ్రేడ్‌కు వర్తిస్తుందో రాతపూర్వకంగా అడగాలి.

- రుణం తీసుకుంటే రెండేళ్ల తర్వాత తీర్చాల్సి వస్తుంది — ధర మళ్లీ పడితే రుణభారం పెరుగుతుంది.

- వచ్చే సీజన్ 81 మిలియన్ కిలోల కోటాతో సాగు కుదుస్తారు. ప్రత్యామ్నాయ పంట, బీమా, మార్కెట్ హామీ లేకుండా కుదింపు అంటే మరో నష్టం.

ప్రభుత్వం చేయూత ఇస్తోందనేది వాస్తవం. 2014–15 తర్వాత మళ్లీ కేంద్ర–రాష్ట్రం కలిసి ధరల లోటుపై నగదు పెట్టడం కూడా వాస్తవం. కానీ సంఖ్యలు చెబుతున్నది వేరు. ఉత్పత్తి 240 మిలియన్ కిలోలు, పరిహారం 94 మిలియన్ కిలోల పరిధిలో, రూ.10 ముఖ్యంగా తక్కువ గ్రేడ్‌కు, కనీస కొనుగోలు ధర రైతు డిమాండ్ కంటే చాలా దిగువన ఉంది.

ఇది సంక్షోభాన్ని ముగించే విధానం కాదు. ఆక్షన్ సీజన్‌ను దాటించే ఉపశమనం. నిజమైన పరీక్ష మూడు: సొమ్ము ఎప్పుడు ఖాతాలో పడుతుంది, ఏ గ్రేడ్‌కు ఎంత వస్తుంది, వచ్చే ఏడాది కోటా కుదింపుతో రైతు బతుకు ఏమవుతుంది. అప్పటి వరకు కిలోకు పది రూపాయలు వార్తల్లో పెద్ద సంఖ్య, పొలంలో చిన్న చెక్.