ఓ తల్లి ఆవేదన... పోలీసు వ్యవస్థపై నమ్మకం!

పోలీసు కస్టడీలో థర్డ్ డిగ్రీ, హింసలు, శవాన్ని బాయిలర్‌లో భస్మం చేశారనే ఆరోపణలు వస్తున్నాయి. కృష్ణలంక సీఐ నాగరాజుపై తీవ్ర ఆరోపణల నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం స్పందించి సీఐని సస్పెండ్ చేసి, సీనియర్ ఐపీఎస్ అధికారితో విచారణకు ఆదేశించింది. అయినా ప్రతిపక్షాలు, కుటుంబం, సామాజిక సంఘాలు “ఇది నీరు గార్చే విచారణ మాత్రమే” అంటూ విమర్శలు గుప్పిస్తున్నాయి.

ఈ ఘటన కేవలం ఒక రౌడీషీటర్ అదృశ్యం కాదు, ఇది పోలీసు వ్యవస్థలో నమ్మకం, పౌరుల హక్కులు, చట్టపాలనపైనే ప్రశ్నార్థకం చేస్తోంది. ఒక తల్లి వేదన వెనుక దాగి ఉన్న సత్యం ఏమిటి? న్యాయం ఎప్పుడు వెలుగులోకి వస్తుంది? ఈ వ్యవహారం ఇప్పుడు రాజకీయ, సామాజిక, న్యాయపరమైన వివాదాస్పదంగా మారింది.

తల్లి విజయలక్ష్మి ఏమంటోంది...

కన్నీటి కళ్లతో, గుండె గొంతుకలో రుగ్మతతో మాట్లాడుతూ విజయలక్ష్మి "నా కొడుకు బూడిదైనా అప్పగించండి... బతికుంటే సజీవంగా చూపించండి" అంటూ హైకోర్టును ఆశ్రయించింది. హేబియస్ కార్పస్ పిటీషన్‌పై విచారణలో హైకోర్టు ద్విసభ్య ధర్మాసనం జూన్ 29లోగా సాయికృష్ణను (బతికున్నా లేదా శవంగానైనా) హాజరు పరచాలని పోలీసులను ఆదేశించింది. కోర్టు ముందు పోలీసులు "అతన్ని అరెస్టు చేయలేదు, జాడ తెలియడం లేదు" అని చెప్పినా ధర్మాసనం సందేహం వ్యక్తం చేసింది.

ఈ ఒక్క వాక్యం తల్లి హృదయ వేదనను తెలియజేస్తుంది. "నా బిడ్డను వెతికి ఇవ్వండి." రోజుల తరబడి నిద్రలేక, ఆశ నిరాశల మధ్య కాలం గడుపుతున్న తల్లి బాధ ఎవరైనా ఊహించవచ్చు.

పోలీసు చర్యలు, ప్రభుత్వ స్పందన

ఆరోపణలు తీవ్రంగా ఉండటంతో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, ఉప ముఖ్యమంత్రి పవన్ కల్యాణ్ సమావేశమై కృష్ణలంక సీఐ నాగరాజును ముందు వీఆర్ ఆ తరువాత సస్పెండ్ చేశారు. సీనియర్ ఐపీఎస్ అధికారి (రాజమండ్రి ఎస్పీ నరసింహ కిషోర్) విచారణకు ఆదేశాలు జారీ అయ్యాయి. పోలీసు కమిషనర్ రాజశేఖర్ బాబు కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు.

అయితే ప్రతిపక్షాలు (ముఖ్యంగా వైఎస్సార్‌సీపీ నేత అంబటి రాంబాబు) ఇది "నీరు గార్చే విచారణ" అని విమర్శిస్తున్నారు. అంబటి రాంబాబు సంచలన ఆరోపణలు చేస్తూ, లాకప్‌లో కొట్టి చంపి శవాన్ని బాయిలర్‌లో భస్మం చేశారని, సీబీఐ విచారణ జరపాలని డిమాండ్ చేశారు. కాపు కుల యువకుడు కావడంతో కుల వ్యతిరేకత, జనసేన పార్టీ కార్యకర్త అని కూడా చర్చనీయాంశమవుతోంది.

నేపథ్యం, వాస్తవాలు

సాయికృష్ణపై పాత కేసులు ఉన్నాయని, అతను మార్కాపురంలో కూలీ పనులు చేసుకుంటూ ఉండగా పోలీసులు తీసుకెళ్లినట్లు ఆరోపణలు. పోలీసులు అరెస్టు చేయలేదని చెబుతున్నారు. హ్యూమన్ రైట్స్ ఫోరం, బార్ అసోసియేషన్ వంటి సంస్థలు కూడా దృష్టి పెట్టాయి. ఈ కేసు ఏపీలో పోలీసు కస్టడీ మరణాలు, మానవ హక్కులు, చట్టపాలనపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.

ఒకవైపు నేర చరిత్ర ఉన్న వ్యక్తి అయినా, పోలీసు కస్టడీలో జరిగిన ఏదైనా అన్యాయం సహించరానిది. మరోవైపు, పోలీసులు డ్యూటీ చేస్తున్నా, ఇలాంటి ఆరోపణలు వ్యవస్థను బలహీనపరుస్తాయి.

భారత రాజ్యాంగం లాకప్ డెత్‌లు, పౌరుల హక్కుల గురించి ఏమి చెబుతుంది?

భారత రాజ్యాంగం, ప్రాథమిక హక్కులు (పార్ట్ III) ద్వారా ప్రతి పౌరుడి జీవితం, స్వేచ్ఛను రక్షిస్తుంది. లాకప్ డెత్ (కస్టడీలో మరణం) లేదా పోలీసు కస్టడీలో హింస రాజ్యాంగ వ్యతిరేకం. ఇది ఆర్టికల్ 21 ని స్పష్టంగా ఉల్లంఘిస్తుంది.

1. ఆర్టికల్ 21: జీవితం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హక్కు (అత్యంత ముఖ్యమైనది)

సుప్రీం కోర్టు వ్యాఖ్యానం (Maneka Gandhi కేసు నుంచి): ఈ “procedure” న్యాయమైన, సహేతుకమైన, న్యాయపరమైనది కావాలి. కేవలం చట్టం ఉంటే చాలదు, అది మానవ హక్కులకు అనుగుణంగా ఉండాలి.

కస్టడీలో హింస/మరణం జీవిత హక్కు ఉల్లంఘన. ఇది రాజ్యాంగ వ్యతిరేకం. హక్కు గౌరవం, శారీరక-మానసిక సమగ్రత, హింస నుంచి రక్షణ కూడా ఇందులో భాగం.

2. ఆర్టికల్ 22: అరెస్టు కు గురైన వ్యక్తి హక్కులు

అరెస్టు కారణాలు తెలియజేయాలి.

న్యాయవాదిని సంప్రదించే హక్కు.

అరెస్టు అయిన 24 గంటల్లో మ్యాజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరు పరచాలి (CrPC 57 & 167 సెక్షన్లు కూడా ఇదే చెబుతాయి).

ఎవరినీ కారణం లేకుండా నిర్బంధించకూడదు.

3. ఆర్టికల్ 20: నేరం చేసినందుకు రక్షణలు

స్వీయ-నిందను బలవంతంగా చేయించకూడదు (self-incrimination).

ఒకే నేరానికి రెండుసార్లు శిక్షించకూడదు.

సుప్రీం కోర్టు మార్గదర్శకాలు (DK Basu vs State of West Bengal, 1997)

లాకప్ హింసను అరికట్టడానికి సుప్రీం కోర్టు 11 ముఖ్యమైన మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది. ఇవి ఆర్టికల్ 21, 22 నుంచి ఉద్భవించినవి. అన్ని పోలీసు స్టేషన్లలో ప్రదర్శించాలి.

1. అరెస్టు చేసే/విచారణ చేసే అధికారి పేరు, గుర్తింపు కార్డు ధరించాలి.

2. అరెస్టు మెమో తయారు చేయాలి (సమయం, తేదీ, సాక్షులు, అరెస్టు చేసిన వ్యక్తి సంతకం).

3. బంధువు/స్నేహితుడికి తక్షణం సమాచారం ఇవ్వాలి.

4. అరెస్టు సమయంలో శారీరక పరీక్ష (గాయాలు రికార్డు చేయాలి).

5. 48 గంటలకొకసారి వైద్య పరీక్ష.

6. న్యాయవాది సమక్షంలో విచారణ (పూర్తి సమయం కాకపోయినా).

7. మ్యాజిస్ట్రేట్‌కు అన్ని డాక్యుమెంట్లు పంపాలి.

8. జిల్లా, రాష్ట్ర కంట్రోల్ రూమ్‌లో సమాచారం నమోదు.

ఈ మార్గదర్శకాలు పాటించకపోతే అధికారులపై శాసనాత్మక చర్యలు, కోర్టు అవమానం వస్తాయి.

ఇతర ముఖ్యాంశాలు

NHRC (National Human Rights Commission) మార్గదర్శకాలు: కస్టడీ మరణం జరిగితే 24 గంటల్లో నివేదించాలి. మ్యాజిస్టీరియల్ ఇన్‌క్వైరీ తప్పనిసరి.

పోలీసుల బాధ్యత: పోలీసులు రక్షకులు, కాదు శిక్షకులు. హింస రాజ్యాంగ వ్యతిరేకం. ఎన్‌కౌంటర్‌లు, కస్టడీ హింస కూడా కఠినంగా పరిశీలిస్తారు.

పరిహారం: హక్కు ఉల్లంఘన జరిగితే న్యాయస్థానాలు నష్టపరిహారం (compensation) ఇవ్వవచ్చు.

రాజ్యాంగం ప్రకారం జీవిత హక్కు అనేది పవిత్రమైనది. కస్టడీలో మరణం జరిగితే అది రాజ్యం బాధ్యతను మోపుతుంది. పోలీసులు చట్టం ప్రకారం, మానవత్వంతో వ్యవహరించాలి. ఉల్లంఘన జరిగితే హైకోర్టు, సుప్రీం కోర్టు (ఆర్టికల్ 226/32) ద్వారా న్యాయం కోరవచ్చు.

ఇలాంటి కేసుల్లో పారదర్శక విచారణ, సీబీఐ, స్వతంత్ర దర్యాప్తు డిమాండ్ చేయడం సాధారణం. రాజ్యాంగం ప్రజల రక్షణకే దాన్ని అమలు చేయడం ప్రభుత్వం, న్యాయవ్యవస్థ బాధ్యత.

మానవ స్పర్శతో...

ఈ కేసు కేవలం ఒక యువకుడి అదృశ్యం కాదు. ఇది ఒక తల్లి ఆశలు, కుటుంబం భవిష్యత్తు, పోలీసు-ప్రజల మధ్య నమ్మకం. హైకోర్టు ఆదేశాలు, విచారణ ఫలితాలు ఎదురుచూస్తున్న ఈ రోజుల్లో, న్యాయం వెలుగులోకి రావాలి. సాయికృష్ణ బతికి ఉంటే కుటుంబం ఆనందం, లేకపోతే న్యాయం కోసం పోరాటం కొనసాగాలి.

ప్రభుత్వం, పోలీసు యంత్రాంగం పారదర్శకంగా వ్యవహరించి, సత్యాన్ని బయటపెట్టాలి. ఎందుకంటే... ప్రతి తల్లి కన్నీరు రాజ్యాంగం రక్షించాల్సిన హక్కు. న్యాయం జరగాలి. అది మాత్రమే ఈ మిస్టరీకి సమాధానం.