సియాంగ్ ప్రాజెక్టుపై వెనక్కి తగ్గని స్థానికులు..

సియాంగ్ ఆదివాసీల రైతుల ఫోరం, ఎస్యూఎంపీ ప్రభావిత ప్రాంత యువజన సంఘం (SAAYA) ముఖ్యమంత్రి చర్చల ప్రతిపాదనను తిరస్కరించాయి. ముందుగా అరెస్టయిన నిరసనకారులను విడుదల చేయాలని, భద్రతా బలగాలను వెనక్కి పంపాలని డిమాండ్ చేశాయి.

సియాంగ్ ఇండిజినస్ ఫార్మర్స్ ఫోరం (SIFF) అధ్యక్షుడు నోబెంగ్ బురాంగ్ కూడా ఉద్యమానికి ప్రజలు పెద్ద ఎత్తున మద్దతు ఇవ్వాలని కోరారు. నిరసనల్లో పాల్గొన్న యువకులు జైళ్లలో ఉండటంతో వారి కుటుంబాలు తీవ్ర ఆందోళనకు గురవుతున్నాయని తెలిపారు. ఈ పరిస్థితుల్లో ఉద్యమాన్ని మరింత బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని పిలుపునిచ్చారు.

SIFF ముఖ్య సలహాదారు అనోంగ్ జోంగ్కీ సైతం ఇదే వైఖరిని వెల్లడించారు. తమ సభ్యులు, ఇతర యువకులను విడుదల చేసే వరకు ప్రభుత్వ సమావేశాలకు హాజరయ్యే ప్రసక్తే లేదని స్పష్టం చేశారు. సియాంగ్, అప్పర్ సియాంగ్ ప్రాంతాల్లో మోహరించిన సైన్యం, పారామిలటరీ బలగాలను కూడా ఉపసంహరించాలని డిమాండ్ చేశారు.

జిల్లా యంత్రాంగం ముఖ్యమంత్రి తరఫున చర్చలకు ఆహ్వానించినప్పటికీ, ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో దాన్ని అంగీకరించడం లేదని జోంగ్కీ తెలిపారు. ముందుగా నిర్బంధంలో ఉన్నవారిని విడుదల చేసి, ఆ తర్వాత ముఖ్యమంత్రి గేకూ, యింగ్కియోంగ్ ప్రాంతాలకు వచ్చి స్థానికులతో మాట్లాడాలని కోరారు.

మరోవైపు ఈ ఉద్యమం సియాంగ్ ప్రాంతానికే పరిమితం కావడం లేదు. జర్నలిస్టు, సామాజిక కార్యకర్త తకమ్ సోనియా నేతృత్వంలోని పబ్లిక్ రైట్స్ యాక్షన్ కమిటీ (PRAC) నవంబర్ 4న క్యాపిటల్ కాంప్లెక్స్ పరిధిలో 12 గంటల బంద్‌కు పిలుపునిచ్చింది.

ప్రాజెక్టుపై ప్రజల అభ్యంతరాలను ప్రభుత్వం పరిష్కరించాలని కోరడంతో పాటు, నిరసనకారుల విడుదల, ప్రజలకు కనీస సదుపాయాల కల్పనను కూడా ఈ కమిటీ ప్రధాన డిమాండ్లుగా ముందుకు తెచ్చింది. రహదారుల నిర్వహణ, ఆసుపత్రుల్లో మందుల లభ్యత, అత్యవసర అంబులెన్స్ సేవలు, మరణించిన వారి మృతదేహాలను తరలించేందుకు రవాణా సదుపాయాలు మెరుగుపరచాలని కోరింది. ఈ డిమాండ్లపై ప్రభుత్వం స్పందించకపోతే నవంబర్ 4 నుంచి 8 వరకు నిరవధిక బంద్ నిర్వహిస్తామని హెచ్చరించింది.

ఇదే సమయంలో ఆదీ గాలో వెల్ఫేర్ సొసైటీ కూడా ఉద్యమానికి మద్దతుగా గేకూ నుంచి ఇటానగర్ వరకు శాంతియుత పాదయాత్రకు సిద్ధమైంది. ఈ మేరకు నవంబర్ 2న అప్పర్ సియాంగ్ జిల్లా కలెక్టర్‌కు అనుమతి కోరుతూ లేఖ రాసింది. ప్రాజెక్టు ప్రభావిత కుటుంబాలకు సంఘీభావం ప్రకటించడం, నిర్బంధంలో ఉన్నవారికి న్యాయం చేయడం, ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో చర్చలు జరపాలని డిమాండ్ చేయడం ఈ యాత్ర లక్ష్యాలుగా పేర్కొంది.

బ్యాకప్ బృందంతో కలిపి గరిష్ఠంగా పది మంది మాత్రమే పాల్గొంటారని, యాత్ర పూర్తిగా శాంతియుతంగా సాగుతుందని సంఘం తెలిపింది. గేకూ నుంచి సుమ్సింగ్, కొంకర్, లిగోంగ్ మీదుగా కటాన్ వరకు మొదటి దశ, అక్కడి నుంచి మరియాంగ్ క్రాస్‌రోడ్స్, రంగనాథ్, పాసీఘాట్ మీదుగా రెండో దశ, చివరగా మెబో, రుక్సిన్, అసోం సరిహద్దులోని జోనై, సిలపథర్, బందర్‌దేవా గేట్, నహర్‌లగూన్ మీదుగా ఇటానగర్ చేరుకునేలా మూడు దశల్లో పాదయాత్రను ప్రతిపాదించారు.

ఇక నవంబర్ 2న ఉదయం ఐదు గంటలకు SIFF, SAAYA సంయుక్తంగా ప్రారంభించిన 36 గంటల బంద్ నవంబర్ 3 సాయంత్రం ఐదు గంటలకు ముగిసింది. విద్యార్థి, సామాజిక సంఘాలు కూడా దీనికి మద్దతు ప్రకటించాయి. సియాంగ్, అప్పర్ సియాంగ్, ఈస్ట్ సియాంగ్ జిల్లాల్లో ఈ బంద్ ప్రభావం కనిపించింది.

ముఖ్యంగా అప్పర్ సియాంగ్ జిల్లాలోని యింగ్కియోంగ్, గేకూ ప్రాంతాల్లో జనజీవనం పూర్తిగా స్తంభించింది. పాఠశాలలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, దుకాణాలు, మార్కెట్లు మూతపడ్డాయి. ప్రజా రవాణా నిలిచిపోయింది. కొన్ని చోట్ల నిరసనకారులు రోడ్లపై టైర్లు కాల్చి ఆందోళన చేపట్టారు. ఈస్ట్ సియాంగ్‌లో పాక్షిక ప్రభావం కనిపించగా, సియాంగ్ జిల్లాలో మాత్రం సాధారణ కార్యకలాపాలకు పెద్దగా అంతరాయం కలగలేదు.

బంద్ సందర్భంగా పెద్దగా హింసాత్మక ఘటనలు జరగకపోయినా, ఉద్రిక్తతలు కొనసాగాయి. ముందుజాగ్రత్త చర్యగా నవంబర్ 1 రాత్రి నుంచే అప్పర్ సియాంగ్ జిల్లాలోని యింగ్కియోంగ్, సిమోంగ్, కొంకర్, గేకూ ప్రాంతాల్లో మొబైల్ ఇంటర్నెట్ సేవలను నిలిపివేశారు. తప్పుడు సమాచారం వ్యాప్తి చెందకుండా, శాంతిభద్రతల సమస్యలు తలెత్తకుండా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు అధికారులు తెలిపారు. అంతేకాదు, BNSS 2023లోని సెక్షన్ 163 కింద జిల్లా యంత్రాంగం బంద్‌ను చట్టవిరుద్ధమైనదిగా ప్రకటించింది.

అయితే ప్రస్తుత ఉద్రిక్తతలకు ప్రధాన కారణాల్లో అక్టోబర్ 23న జరిగిన హింసాత్మక ఘటనలు, ఆ తరువాత పోలీసులు చేపట్టిన అరెస్టులు కూడా ఉన్నాయి. ప్రాజెక్టు వ్యతిరేక ఆందోళనలకు సంబంధించి పోలీసులు 69 మందిని అరెస్టు చేయగా, మరో నలుగురిని అదుపులోకి తీసుకున్నారు. అప్పర్ సియాంగ్, సియాంగ్, ఈస్ట్ సియాంగ్ జిల్లాల్లో ఈ చర్యలు చేపట్టారు.

అరుణాచల్ ప్రదేశ్ అన్‌లాఫుల్ యాక్టివిటీస్ ప్రివెన్షన్ యాక్ట్, 2014తో పాటు భారతీయ న్యాయ సంహితలోని పలు సెక్షన్ల కింద కేసులు నమోదు చేశారు. చట్టవిరుద్ధంగా గుమిగూడటం, అల్లర్లు సృష్టించడం, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల విధులకు ఆటంకం కలిగించడం, నేరపూరిత కుట్ర, ప్రభుత్వ ఆస్తులను ధ్వంసం చేయడం వంటి ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ఆస్తుల ధ్వంసానికి సంబంధించి ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ డ్యామేజ్ టు పబ్లిక్ ప్రాపర్టీ యాక్ట్‌లోని సెక్షన్ 3ను కూడా ప్రయోగించారు. మరో 201 మందికి BNSS నిబంధనల కింద నోటీసులు జారీ చేశారు.

ఈ కేసుల్లో న్యాయవాది, సామాజిక కార్యకర్త ఎబో మిలి, యువజన నాయకుడు ఒటుల్ జెరాంగ్ అక్టోబర్ 24న పాసీఘాట్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో లొంగిపోయారు. అనంతరం వారిని పాసీఘాట్ జైలుకు తరలించగా, అక్కడ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు.

గేకూ ప్రాంతానికి చెందిన అదుమ్ తయోమ్, ఓమక్ పరోన్, ఓకుట్ పలొహ్, ఓసోన్ పరోన్ అనే మరో నలుగురిని కూడా APUAPA కింద నిర్బంధించారు. వీరిని పాసీఘాట్ నుంచి ఇటానగర్ పోలీస్ స్టేషన్‌కు తరలించినట్లు వార్తలు వచ్చినప్పటికీ, ప్రస్తుతం వారు ఎక్కడ ఉన్నారనే విషయంపై పోలీసులు స్పష్టత ఇవ్వలేదు. పాసీఘాట్ హింసకు సంబంధించి ఐదుగురు మైనర్లను జువెనైల్ హోమ్‌కు పంపగా, మరో ఆరుగురిని విచారణ కోసం అదుపులోకి తీసుకున్నారు.

అయితే అరెస్టుల సంఖ్యపై SIFF, పోలీసుల మధ్య భిన్నమైన లెక్కలు ఉన్నాయి. SIFF ప్రతినిధి టగోరి మిజే ప్రకారం పాసీఘాట్ నుంచి కనీసం 27 మందిని, గేకూ నుంచి నలుగురిని, రిగా నుంచి ఆరుగురిని పోలీసులు తీసుకెళ్లారు. ఈ వివరాలను పోలీసులు ధ్రువీకరించలేదు. మరోవైపు ఈస్ట్ సియాంగ్ ఎస్పీ పంకజ్ లాంబా మాత్రం అక్టోబర్ 23న పాసీఘాట్‌లో జరిగిన హింసకు సంబంధించి 21 మందిని అరెస్టు చేశామని, మరో ఆరుగురిని విచారణ కోసం అదుపులోకి తీసుకున్నామని తెలిపారు.

ఇలా అరెస్టులు, నిర్బంధాలు ఇప్పుడు ప్రభుత్వానికి, నిరసన సంఘాలకు మధ్య చర్చలకు ప్రధాన అడ్డంకిగా మారాయి. మరోవైపు ఈ వివాదంలో చైనా నిర్మిస్తున్న భారీ ఆనకట్ట కూడా కీలక అంశంగా మారింది.

సియాంగ్ నదినీ టిబెట్లో ‘యార్లుంగ్ సాంగ్పో’ పేరుతో పిలుస్తారు. ఈ నదిపై చైనాలోని మెడోగ్ కౌంటీ ప్రాంతంలో భారీ డ్యామ్ నిర్మాణం ప్రారంభమైనట్లు 2025 జూలై 19న సమాచారం వెలువడిందని ముఖ్యమంత్రి పెమా ఖండూ తన ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు. ఈ ప్రాంతం భారత సరిహద్దుకు సుమారు 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉందని, ఈ నిర్మాణానికి సంబంధించి చైనా భారత్‌తో ఎలాంటి సంప్రదింపులు జరపలేదని ఆయన తెలిపారు.

చైనా నిర్మాణం వల్ల సియాంగ్ లోయకు రెండు ప్రధాన ముప్పులు ఉండవచ్చని ఖండూ ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఎగువ ప్రాంతాల నుంచి ఒక్కసారిగా భారీగా నీటిని విడుదల చేస్తే వరదలు వచ్చే ప్రమాదం ఒకటైతే, శీతాకాలంలో నదిలో నీటి ప్రవాహం తగ్గిపోయే అవకాశం మరొకటి. ముఖ్యంగా ఆనే సియాంగ్ నదిలో సుమారు 65 శాతం నీరు చైనా ప్రాంతం నుంచే వస్తుందని ఆయన వివరించారు.

ఎగువ ప్రాంతాల్లో జరిగే పరిణామాలను భారత్ నియంత్రించలేకపోవచ్చని, అయితే మనవైపు తీసుకోవాల్సిన ముందస్తు చర్యలను నిర్ణయించుకోవచ్చని ముఖ్యమంత్రి అభిప్రాయపడ్డారు. సియాంగ్, బ్రహ్మపుత్ర నదుల్లో పర్యావరణ ప్రవాహాన్ని కొనసాగించే అంశంపై శాస్త్రీయంగా, సాంకేతికంగా అధ్యయనం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని చెప్పారు. ఈ నేపథ్యంలోనే సియాంగ్ అప్పర్ మల్టీపర్పస్ ప్రాజెక్టును ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా పరిశీలించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తున్నట్లు వివరించారు.

అయితే చైనా ఆనకట్టను కారణంగా చూపుతున్నప్పటికీ, సియాంగ్ ప్రాజెక్టుపై స్థానికుల అభ్యంతరాలు తగ్గడం లేదు. తమ భూములు, ఇళ్లు, ఆనే సియాంగ్ నదితో ఉన్న అనుబంధం, సంప్రదాయ జీవన విధానాలు దెబ్బతింటాయన్నది వారి ప్రధాన ఆందోళన.

ఆదీ సమాజానికి తమ భూములు, నివాసాలు, ఆనే సియాంగ్‌తో ఉన్న అనుబంధంపై ఆందోళన చెందడం సహజమేనని పెమా ఖండూ కూడా అంగీకరించారు. వారి సందేహాలను నివృత్తి చేసి, ప్రాజెక్టు గురించి వివరించడం ముఖ్యమంత్రిగా తన బాధ్యత అని పేర్కొన్నారు.

ఈ ప్రాజెక్టుకు 2008 ఫిబ్రవరి 7న కేంద్ర ప్రభుత్వం జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదా కల్పించిందని, దేశంలో గుర్తించిన 16 జాతీయ ప్రాజెక్టుల్లో ఇది కూడా ఒకటని ఆయన గుర్తుచేశారు.

అయితే ప్రస్తుతం ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి తుది అనుమతులు ఇవ్వలేదని ఖండూ స్పష్టం చేశారు. కేవలం ప్రీ ఫీజిబిలిటీ రిపోర్టు తయారీ ప్రక్రియ మాత్రమే కొనసాగుతోందని తెలిపారు. ప్రాజెక్టు నిర్మాణం సాధ్యమా? దాని వల్ల ఎలాంటి ప్రభావాలు ఉంటాయి? ఇతర ప్రత్యామ్నాయాలు ఉన్నాయా? అనే అంశాలను ప్రాథమికంగా పరిశీలించడమే ఈ నివేదిక ఉద్దేశమని వివరించారు. ఈ నివేదిక సిద్ధమైనంత మాత్రాన నిర్మాణానికి అనుమతి లభించినట్లు కాదని స్పష్టం చేశారు.

భూసేకరణ, పునరావాసంపై కూడా ముఖ్యమంత్రి హామీలు ఇచ్చారు. స్థానికుల అంగీకారం లేకుండా వారి భూములను బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోవడం, కుటుంబాలను తరలించడం జరగదని చెప్పారు. భూసేకరణ, పునరావాసానికి సంబంధించిన 2013 చట్టం, పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం 1986 నిబంధనలను తప్పనిసరిగా పాటించాల్సి ఉంటుందని తెలిపారు.

ప్రాజెక్టుపై తుది నిర్ణయం తీసుకునే ముందు విస్తృతంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని సేకరిస్తామని, స్థానికుల అంగీకారం లేకుండా ముందుకు వెళ్లబోమని హామీ ఇచ్చారు. ఆదీ సమాజంతో పాటు సియాంగ్, అప్పర్ సియాంగ్ ప్రాంతాల ప్రజలు, స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు చర్చల్లో పాల్గొనాలని కోరారు.

అయితే శాంతియుత చర్చలకు ప్రభుత్వం సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ హింస, బంద్‌లు, రహదారుల దిగ్బంధం, దాడులను సహించబోమని ఖండూ హెచ్చరించారు. చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకునేవారిపై చర్యలు తీసుకుంటామని స్పష్టం చేశారు. మరోవైపు నిర్బంధంలో ఉన్న యువకుల కేసులను అడ్వైజరీ బోర్డు ముందు ఉంచుతామని అప్పర్ సుబన్సిరి డిప్యూటీ కమిషనర్ అశోక్ తాజో తెలిపారు. వారి విడుదలపై తుది నిర్ణయం ఆ బోర్డు తీసుకుంటుందని చెప్పారు. కేంద్ర బలగాల ఉపసంహరణ అంశాన్ని కూడా పరిస్థితులు మెరుగుపడిన తరువాత పరిశీలిస్తామని వెల్లడించారు.

ఇదిలా ఉంటే, తమ డిమాండ్లపై ప్రభుత్వం స్పందించకపోతే ఆందోళనలను మరింత ఉధృతం చేస్తామని SIFF అధ్యక్షుడు నోబెంగ్ బురాంగ్ హెచ్చరించారు. నవంబర్ 4 నుంచి యింగ్కియోంగ్‌లోని డిప్యూటీ కమిషనర్ కార్యాలయం ఎదుట ధర్నా నిర్వహించనున్నట్లు ప్రకటించారు.

మొత్తానికి సియాంగ్ ప్రాజెక్టు వివాదం ఇప్పుడు కేవలం ఒక జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న ఉద్యమంగా మిగలడం లేదు. స్థానికుల భూములు, జీవన విధానం, పర్యావరణంపై ప్రభావం, అరెస్టయిన యువకుల విడుదల, భద్రతా బలగాల మోహరింపు, చైనా నిర్మిస్తున్న ఆనకట్టతో ముడిపడిన నీటి భద్రత వంటి అనేక అంశాలు ఇందులో భాగమయ్యాయి.

ప్రాజెక్టు నిర్మాణంపై ఇంకా తుది నిర్ణయం తీసుకోలేదని ప్రభుత్వం చెబుతున్నా, ప్రాథమిక అధ్యయన ప్రక్రియపైనే స్థానిక సంఘాలు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో చర్చలకు మార్గం సుగమం కావాలంటే ముందుగా నిరసనకారుల డిమాండ్లపై ప్రభుత్వం స్పష్టమైన వైఖరి తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. జాతీయ స్థాయిలో నీటి భద్రత అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుంటూనే స్థానిక ప్రజల హక్కులు, భయాలు, అభ్యంతరాలకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం ఈ వివాద పరిష్కారంలో కీలకం కానుంది.