యూపీ రాజ్యాంగం.. బెంగాల్ లోనూ అమలు చేస్తున్నారా?

ఉత్తర 24 పరగణాల జిల్లాలోని గైఘాటలో ఓ యువతిపై అత్యాచారం, హత్య కేసులో నిందితుడైన ప్రహ్లాద్ దాస్‌ను సోమవారం రాత్రి నేరస్థల పునర్నిర్మాణం ముగించుకుని తీసుకువస్తుండగా ఈ ఘటన జరిగింది. అతడు పోలీసుల సర్వీస్ రివాల్వర్‌ను లాక్కొని కాల్పులు జరిపేందుకు ప్రయత్నించడంతో ఎదురుకాల్పుల్లో మరణించినట్లు పోలీసులు తెలిపారు.

ముర్షిదాబాద్ జిల్లా ధూలియన్‌లో సుజిత్ మోండల్ హత్య కేసులో నిందితుడైన సమీయుల్ షేక్ కూడా పోలీసుల నుంచి తుపాకీ లాక్కొని కాల్పులు జరిపేందుకు ప్రయత్నించాడని, దీంతో పోలీసులు అతడిని కాల్చి చంపారని అధికారులు వెల్లడించారు.

వరుస ఎన్‌కౌంటర్లపై ఆందోళన

బరుయిపూర్‌లో 11 ఏళ్ల బాలికపై అత్యాచారం, హత్య కేసులో ప్రధాన నిందితుడైన ప్రభాస్ మండల్ కూడా నేరస్థల పునర్నిర్మాణం సమయంలో ఓ పోలీసు అధికారి రివాల్వర్‌ను లాక్కున్నాడని పోలీసులు పేర్కొన్నారు. ఈ ఏడాది జూలైలో అతడు కూడా పోలీసుల కాల్పుల్లో మరణించాడు.

తాజా ఘటనలతో బెంగాల్‌లో ఎన్‌కౌంటర్లపై చర్చ మళ్లీ మొదలైంది. బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత రాష్ట్రంలో చోటుచేసుకున్న తొలి ఎన్‌కౌంటర్ ఇదేనని పేర్కొంటున్న నేపథ్యంలో, నాలుగు నెలల వ్యవధిలోనే ఇలాంటి ఘటనలు పునరావృతం కావడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. పోలీసుల చేతుల్లో నిందితుల మరణాలు సాధారణమైపోయే ప్రమాదం ఉందని విమర్శకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ఆస్పత్రిలో విచారణ ఖైదీ మృతి

మరోవైపు, బెంగాల్‌లో కస్టడీ మరణాలపైనా ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. సరైన అర్హతలు లేకుండా వైద్యం చేయడం, నకిలీ మరణ ధ్రువీకరణ పత్రాలు జారీ చేయడం వంటి ఆరోపణలపై అరెస్టయిన విచారణ ఖైదీ బసుదేబ్ నస్కర్ మంగళవారం బరుయిపూర్ సబ్‌డివిజనల్ ఆస్పత్రిలో మరణించాడు.

అయితే, తన భర్త మరణించిన విషయం గురించి తనకు సమాచారం లేదని ఆయన భార్య సోనాలి నస్కర్ ఆరోపించారు. ఇదే ఆస్పత్రిలో విచారణ ఖైదీ అజారుల్ లస్కర్ కూడా గతంలో మరణించడం ఈ వ్యవహారంపై మరిన్ని సందేహాలకు తావిస్తోంది.

టీఎంసీ కార్యకర్త బిర్జు కేయూత్ పోలీసు కస్టడీలో మరణించిన విషయాన్ని ముఖ్యమంత్రి సువేందు అధికారి అంగీకరించి, విచారణకు ఆదేశించారు.

యూపీ తరహా ఎన్‌కౌంటర్ నమూనాపై చర్చ

2023లో పంచాయతీ ఎన్నికల ప్రచారం సందర్భంగా, అప్పటి బీజేపీ ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్న సువేందు అధికారి ఉత్తరప్రదేశ్ తరహా ఎన్‌కౌంటర్ విధానాన్ని ప్రతిపాదించారు. డార్జిలింగ్ జిల్లాలో ఓ పాఠశాల విద్యార్థిని హత్యకు గురైన ఘటన నేపథ్యంలో ఆయన ఈ ప్రతిపాదన చేశారు. అయితే, ఎన్‌కౌంటర్లను శిక్ష విధించే మార్గంగా ఉపయోగించడాన్ని మానవ హక్కుల సంస్థలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి.

జూలైలో మోండల్ హత్య తర్వాత కూడా బీజేపీ నాయకులు పోలీసుల చర్యను బహిరంగంగా సమర్థించారు. పార్టీ ప్రతినిధి దేబ్‌జిత్ సర్కార్ ఈ ఘటనను దైవ న్యాయంగా అభివర్ణించారు. అయితే, టీఎంసీతో పాటు వామపక్షాలు, కాంగ్రెస్ సహా ప్రతిపక్ష పార్టీలు ఈ హత్యను తీవ్రంగా విమర్శించాయి.

న్యాయేతర శిక్షలకు అవకాశం ఉందా?

పోలీసులు నిందితులపై ఇలాంటి చర్యలకు పాల్పడటం చట్టేతర శిక్షలను ప్రోత్సహించే ప్రమాదం ఉందని అసోసియేషన్ ఫర్ ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ డెమోక్రటిక్ రైట్స్ (ఏపీడీఆర్) హెచ్చరించింది. నేరారోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వారిని శిక్షించేందుకు చట్టబద్ధమైన న్యాయవ్యవస్థకు వెలుపల మార్గాలను సమర్థించలేమని ఆ సంస్థ ఉపాధ్యక్షుడు రంజిత్ సుర్ స్పష్టం చేశారు.

ఇదే తరహా వివాదం మంగళవారం కోల్‌కతాలోనూ చోటుచేసుకుంది. సార్సునాలోని బెహాల ప్రాంతంలో ఓ యువకుడిని, అతని తండ్రిని, స్నేహితుడిని బహిరంగ రహదారిపై నగ్నంగా నడవాలని బలవంతం చేశారనే ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న ముగ్గురు వ్యక్తులను పోలీసులు చొక్కాలు, చెప్పులు లేకుండా నడిపించారు.

ఈ చర్యను నేరస్థల పునర్నిర్మాణంలో భాగంగా పోలీసులు సమర్థించారు. అయితే, మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, ప్రతిపక్ష నాయకులు మాత్రం విచారణ పూర్తికాకముందే నిందితులకు శిక్ష విధించినట్లుగా వ్యవహరించారని విమర్శించారు.

బెంగాల్‌కు ఎన్‌కౌంటర్లు కొత్త కాదు

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్‌కౌంటర్లు, బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్ల ఆరోపణలు కొత్తవేమీ కావు. నక్సలైట్ ఉద్యమ కాలంలో అణచివేత నుంచి లెఫ్ట్ ఫ్రంట్, టీఎంసీ ప్రభుత్వాల హయాంలో జరిగిన హత్యల వరకు వివిధ సందర్భాల్లో మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు పోలీసుల చర్యలను ప్రశ్నించారు.

2011లో మావోయిస్టు నాయకుడు కిషన్‌జీ హత్య, 2025 జనవరిలో బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు సమీపంలో హత్య కేసు నిందితుడు సజ్జక్ ఆలం మరణం కూడా హక్కుల సంఘాల విమర్శలకు దారితీశాయి.

అయితే, బీజేపీ ప్రభుత్వ హయాంలో ఎన్‌కౌంటర్ విధానానికి రాజకీయంగా మద్దతు లభిస్తే, చట్టబద్ధమైన పోలీసు చర్యలకు, న్యాయస్థానాల వెలుపల శిక్షలు విధించే పద్ధతులకు మధ్య వ్యత్యాసం తగ్గిపోయే ప్రమాదం ఉందని హక్కుల కార్యకర్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

ఎన్‌కౌంటర్లపై స్వతంత్ర దర్యాప్తు అవసరం

తాజాగా జరిగిన రెండు కాల్పుల ఘటనల్లో పోలీసులు వెల్లడించిన వివరాలను స్వతంత్ర దర్యాప్తుల ద్వారా ఇంకా నిర్ధారించాల్సి ఉంది. నిజంగా సాయుధ దాడి జరిగితే ఆత్మరక్షణ కోసం బలప్రయోగం చేయడాన్ని చట్టం సమర్థించవచ్చు. అయితే, పోలీసులు చెప్పిన పరిస్థితులు వాస్తవమా కాదా అన్నది ఫోరెన్సిక్ ఆధారాలు, బాలిస్టిక్ పరీక్షలు, వైద్య నివేదికలు, ప్రత్యక్ష సాక్షుల వాంగ్మూలాలు, అందుబాటులో ఉన్న సీసీటీవీ దృశ్యాల ఆధారంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

అదుపులో ఉన్న నిందితులకు పోలీసుల సర్వీస్ తుపాకులు ఎలా అందుబాటులోకి వచ్చాయన్న అంశంపైనా దర్యాప్తు జరగాలి.

పీపుల్స్ యూనియన్ ఫర్ సివిల్ లిబర్టీస్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర కేసులో 2014లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు ఎన్‌కౌంటర్ మరణాల దర్యాప్తునకు సంబంధించి స్వతంత్ర విచారణ, మెజిస్ట్రేట్ విచారణ సహా పలు రక్షణ చర్యలను నిర్దేశించింది. పోలీసుల కాల్పుల్లో మరణాలు జరిగినప్పుడు, వాటిలో పాల్గొన్న అధికారులే తమ చర్యల చట్టబద్ధతను తేల్చే పరిస్థితి రాకుండా చూడటమే ఈ మార్గదర్శకాల ఉద్దేశం.

కస్టడీ మరణాల విషయంలోనూ ఇదే తరహా పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం అవసరం. నేరాలపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆ చర్యలు చట్టపరిధిలోనే జరిగేలా చూడటం కూడా అంతే కీలకం.