మోదీ, భాగవత్ ప్రసంగాల్లో అంతర్లీన సందేశం ఏమిటి?

అక్టోబర్ 20న విజయదశమి సందర్భంగా నాగ్‌పూర్‌లో ఆర్ఎస్ఎస్, ఢిల్లీలో బీజేపీ తమ వార్షిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించాయి. ఢిల్లీలో రావణ దహన్ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న మోదీ, రావణుడిపై బాణం సంధించిన అనంతరం ప్రసంగించారు. అదే రోజు ఆయుధ పూజ తర్వాత భాగవత్ కూడా తన అభిప్రాయాలను వెల్లడించారు. అయితే రోజంతా భాగవత్ ప్రసంగంపైనే ఎక్కువ చర్చ జరగడంతో మోదీ వ్యాఖ్యలపై లోతైన విశ్లేషణకు అంతగా అవకాశం దక్కలేదు.

మోదీ, భాగవత్ ప్రసంగాల వెనుక రాజకీయాలు

మోదీ ప్రధానమంత్రి పదవి చేపట్టి పన్నెండేళ్లు పూర్తయ్యాయి. ఈ కాలంలో ఆయన చేసిన ప్రసంగాల్లో అనేక అంశాలు పునరావృతమయ్యాయి. అందువల్ల కొన్ని ప్రసంగాల్లోని కీలక విషయాలు పెద్దగా చర్చకు రాలేదు. విజయదశమి ప్రసంగాన్ని కూడా ఈ కోణంలోనే పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఇక్కడ ప్రధానంగా గమనించాల్సిన అంశం.. ఆర్ఎస్ఎస్ సిద్ధాంతపరమైన కేంద్రం నాగ్‌పూర్‌లో ఉండగా, బీజేపీ రాజకీయ అధికార కేంద్రం ఢిల్లీలో ఉంది. ఈ రెండు కేంద్రాలకు విజయదశమి చాలాకాలంగా తమ భావజాలాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లే వేదికగా మారింది.

2014 నుంచి మోదీ, భాగవత్ ప్రసంగాలు ఈ రెండు సంస్థల మధ్య సంబంధాలను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. కీలక రాజకీయ, సైద్ధాంతిక అంశాల్లో వీరిద్దరూ ఒకే అభిప్రాయంతో ఉన్నారా? లేక భిన్నమైన వైఖరులను ప్రదర్శిస్తున్నారా? అనే ప్రశ్నలు తరచూ చర్చకు వస్తున్నాయి.

ఈసారి ఆర్ఎస్ఎస్ శతాబ్ది ఉత్సవాల ముగింపు దశలో ఈ ప్రసంగాలు జరగడం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. అదే సమయంలో సంఘ్ పరివార్‌కు అనుకూలంగా ఉన్నవారికి, దాని విధానాలను వ్యతిరేకించేవారికి మధ్య రాజకీయ పోరు కూడా కొనసాగుతోంది. ముఖ్యంగా 2024 నుంచి నాగ్‌పూర్, న్యూఢిల్లీ మధ్య కనిపించిన విభేదాలు ఈ ప్రసంగాలపై ఆసక్తిని పెంచాయి.

రాజకీయ ప్రత్యర్థులే ప్రధాన ముప్పుగా?

మోదీ ప్రజా జీవితంలో 25 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకున్న కొద్దికాలానికే ఈ ప్రసంగాలు వెలువడ్డాయి. రాజకీయంగా ఆయనకు ఎదురైన సవాళ్లు పెరిగినప్పటికీ, పశ్చిమ బెంగాల్ వంటి కీలక రాష్ట్రంలో బీజేపీని అధికారంలోకి తీసుకురాగలిగారనే అంశం కూడా ఈ రాజకీయ పరిణామాల్లో భాగంగా ఉంది.

మోదీ, భాగవత్ ప్రసంగాలను కేవలం నాగరికతా గర్వం, రామరాజ్యం, జాతీయ స్వావలంబనకు సంబంధించిన సందేశాలుగా మాత్రమే చూడలేం. ప్రత్యర్థుల నుంచి ఎదురవుతున్న రాజకీయ సవాళ్లను ఎదుర్కొనేందుకు ఒక ఉమ్మడి భావజాల చట్రాన్ని రూపొందించే ప్రయత్నం కూడా వాటిలో కనిపిస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.

దేశంలో విభజన శక్తులు పెరుగుతున్నాయనే ఆందోళనను ఇద్దరు నాయకులూ వ్యక్తం చేశారు. ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేక కార్యకలాపాలు, పౌర సమాజ నిరసనలను దేశ భద్రతకు ముప్పుగా అభివర్ణించే ధోరణి వారి ప్రసంగాల్లో కనిపించింది.

అలాగే భారతదేశంలోని భిన్నత్వాన్ని అంగీకరించే బదులు, దేశాన్ని ఒకే భావజాలంతో కూడిన సమాజంగా చిత్రీకరించే ప్రయత్నం సంఘ్ పరివార్‌లో కనిపిస్తోందనే విమర్శలు ఉన్నాయి. ఇదే తరహాలో రాజకీయ ప్రత్యర్థులను కూడా వేర్వేరు అభిప్రాయాలు కలిగిన వ్యక్తులుగా కాకుండా, ఒకే లక్ష్యంతో పనిచేస్తున్న శక్తులుగా ఈ నాయకులు చిత్రీకరిస్తున్నారనే విశ్లేషణ ఉంది.

జాతీయవాదం విషయంలో ఏకాభిప్రాయం.. అసమ్మతిపై భిన్న వైఖరి

విదేశీ శక్తులు ఇతర దేశాల్లో ప్రభుత్వాలను మార్చేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయనే అంశంలో భాగవత్ ప్రభుత్వ వైఖరికి దగ్గరగా ఉన్నారు. విదేశీ శక్తులు అనుసరిస్తున్న పాలన మార్పు విధానాలను ఆయన విమర్శించారు. ఐరోపాలో జరుగుతున్న విధ్వంసం వెనుక దుష్టశక్తులు ఉన్నాయని, అవి భారత్‌లోని కొన్ని వర్గాలకు సహకరిస్తున్నాయని పేర్కొన్నారు. దేశీయ సమస్యలను తమ రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించుకునే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

అయితే ప్రజాస్వామ్యంలో అసమ్మతికి ఉన్న స్థానం విషయంలో మోదీ, భాగవత్ వ్యాఖ్యల మధ్య తేడా కనిపించింది. అసమ్మతి ప్రజాస్వామ్యంలో భాగమని భాగవత్ అంగీకరించినప్పటికీ, దానిని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలనే విషయంలో స్పష్టత ఇవ్వలేదు. మరోవైపు మోదీ రాజకీయ అసమ్మతిని జాతీయ ప్రయోజనాలకు వ్యతిరేకంగా చిత్రీకరిస్తున్నారనే విమర్శలు ఉన్నాయి.

దేశానికి వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న శక్తులను ఎదుర్కోవాలంటే ఐక్యత అవసరమని మోదీ తన ప్రసంగంలో నొక్కిచెప్పారు. దేశ గౌరవాన్ని దెబ్బతీసేవారు, సమాజంలో విభజన సృష్టించేవారు, భారతీయ సంస్కృతిపై ద్వేషం పెంచుకునేవారు దేశానికి ముప్పుగా పరిణమిస్తున్నారని ఆయన అభివర్ణించారు.

నిరసనలను దేశ వ్యతిరేక చర్యలుగా చిత్రీకరిస్తున్నారా?

మోదీ, భాగవత్ వ్యాఖ్యలను పరిశీలిస్తే రాజకీయ అసమ్మతి, హక్కుల కోసం జరిగే నిరసనలను కూడా దేశ వ్యతిరేక శక్తులతో ముడిపెట్టే ప్రయత్నం కనిపిస్తోందనే విమర్శ ఉంది. నిరసనల వెనుక ఉన్న ప్రజా సమస్యలను ప్రభుత్వ పనితీరులోని లోపాలుగా పరిశీలించడానికి బదులుగా, వాటిని జాతీయ భద్రతకు సంబంధించిన అంశాలుగా చూపిస్తున్నారనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

వీరి వైఖరిలో మరో ముఖ్యమైన అంశం.. నిరసనల కారణాలను పరిశీలించడం కంటే, వాటి వెనుక ఉన్నాయని భావిస్తున్న శక్తులను లక్ష్యంగా చేసుకోవడమే ప్రధానంగా కనిపించడం. ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలపై చర్చకు బదులుగా, నిరసనలను దేశ ప్రతిష్ఠకు ముప్పుగా అభివర్ణించడం రాజకీయంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

విజయదశమి ప్రసంగం జరిగిన రెండు రోజుల తర్వాత ఎన్డీటీవీ వరల్డ్ సమ్మిట్‌లో మాట్లాడిన మోదీ, ఇదే వైఖరిని కొనసాగించారు. ప్రతిపక్షాలు నిరసనల ద్వారా భారత్ ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీసేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆరోపించారు. దేశాన్ని అప్రతిష్ఠపాలు చేసేందుకు, విదేశీ జోక్యాన్ని కోరేందుకు ప్రతిపక్ష నేతలు విదేశాలకు వెళ్తున్నారని విమర్శించారు. కాంగ్రెస్ తన రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం దేశ ప్రయోజనాలను పణంగా పెడుతోందని, రాహుల్ గాంధీని నాయకుడిగా నిలబెట్టేందుకు పార్టీ చేస్తున్న ప్రయత్నాలు విఫలమవుతున్నాయని ఎద్దేవా చేశారు.

రాజకీయ నాయకులు తమకు సవాలుగా మారిన ప్రత్యర్థులపై ఎక్కువగా దృష్టి సారించడం సహజమే. ఈ నేపథ్యంలో బీజేపీ, మోదీ గతంలో రాహుల్ గాంధీపై ఉపయోగించిన అవమానకర వ్యాఖ్యలను తగ్గించడం కూడా రాజకీయ పరిణామాల్లో గమనించదగ్గ అంశంగా మారింది.

మొత్తంగా చూస్తే మోదీ, భాగవత్ ప్రసంగాల్లో ఒక రకమైన ఆందోళన కనిపిస్తోందనే విశ్లేషణ ఉంది. భాగవత్ తన భావజాలానికి సంబంధించిన భాషలో ఈ అంశాలను ప్రస్తావిస్తే, మోదీ వాటిని రాజకీయ పోరాటం, ప్రత్యర్థులపై విమర్శల రూపంలో వ్యక్తం చేశారని చెప్పవచ్చు.

రామరాజ్యం నుంచి ప్రభుత్వ పనితీరు వరకు

మోదీ తన ప్రసంగంలో రామరాజ్య భావనను ప్రస్తావించడం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన హామీలను పూర్తిగా నెరవేర్చలేదని ప్రతిపక్షాలు చేస్తున్న విమర్శలకు సమాధానంగా, ఆయన రామరాజ్యాన్ని కేవలం ఆధ్యాత్మిక భావనగా కాకుండా దేశ పాలనకు సంబంధించిన ఆదర్శంగా ప్రస్తావించినట్లు కనిపిస్తోంది.

2024లో అయోధ్య రామమందిర ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా మోదీ చేసిన వ్యాఖ్యలు కూడా ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు వస్తాయి. రాముడి నుంచి దేశానికి, దైవత్వం నుంచి జాతీయ కర్తవ్యానికి సంబంధించిన భావనలను ఆయన అప్పట్లో ముందుకు తెచ్చారు. ఈసారి కూడా దేశ నిర్మాణం, పౌర బాధ్యతలతో ముడిపడిన ఆదర్శాలను ఆయన ప్రస్తావించారు.

ప్రజలు సత్యం, మానవత్వంతో జీవించగలగడం, వివక్ష లేకుండా సంక్షేమ పథకాల ప్రయోజనాలు అందడం, అందరికీ సమాన అవకాశాలు లభించడం, అణగారిన వర్గాలకు సేవ చేయడం వంటి అంశాలను ఆదర్శ దేశ లక్షణాలుగా వివరించారు. అయితే రాజ్యాంగం కల్పించిన పౌర హక్కులు, మానవ హక్కుల అమలు గురించి ఆయన విస్తృతంగా ప్రస్తావించలేదనే విమర్శ ఉంది.

దేశ నిర్మాణం నుంచి అధికార కేంద్రీకరణ వరకు

గత పన్నెండేళ్లలో మోదీ రాజకీయ శైలి మారిందనే విశ్లేషణ కూడా ఈ ప్రసంగాల నేపథ్యంలో ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. 2014లో ఆయన ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలినాళ్లలో దేశ నిర్మాణం, పౌర బాధ్యతలు, పార్టీలకు అతీతమైన ఐక్యతపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టారు. కాలక్రమేణా ఆయన నాయకత్వం ప్రధానంగా కార్యనిర్వాహక అధికారంపై కేంద్రీకృతమైందనే విమర్శలు వచ్చాయి.

దీనికి ఉదాహరణగా 2014 అక్టోబర్ 3న ఢిల్లీలో జరిగిన విజయదశమి కార్యక్రమాన్ని ప్రస్తావించవచ్చు. స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ ప్రారంభించిన మరుసటి రోజే జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో మోదీ అప్పటి రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ, ఉపరాష్ట్రపతి మహమ్మద్ హమీద్ అన్సారీ, కాంగ్రెస్ నాయకురాలు సోనియా గాంధీ, మాజీ ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్‌లతో కలిసి వేదికను పంచుకున్నారు.

ఆ కార్యక్రమంలో నాయకులు సంప్రదాయబద్ధంగా హారతి ఇచ్చి, శాంతి, ఐక్యత, ఆశ, సయోధ్యకు ప్రతీకగా తెల్ల పావురాలను విడుదల చేశారు. భిన్న రాజకీయ పార్టీల నాయకులు ఒకే వేదికపై కనిపించడం అప్పట్లో ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది.

అప్పట్లో పౌర ఐక్యత, సమష్టి కృషికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన రాజకీయ వాతావరణం క్రమంగా మారిపోయిందని విమర్శకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. ప్రభుత్వ పనితీరుపై వార్షిక నివేదికను సమర్పించే తరహాలో ప్రసంగాలు మారడంతో పాటు, ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించేవారిని లక్ష్యంగా చేసుకునే ధోరణి పెరిగిందని వారు విశ్లేషిస్తున్నారు.

మరోవైపు, గత రెండేళ్లలో మోదీ ప్రభుత్వంపై వచ్చిన విమర్శల మధ్య కూడా భాగవత్ తన ప్రసంగాల ద్వారా నాగ్‌పూర్, న్యూఢిల్లీ మధ్య సంబంధాలను చాటిచెప్పే ప్రయత్నం చేసినట్లు కనిపిస్తోంది. ఈ రెండు కేంద్రాల మధ్య సమన్వయం ఎంతవరకు కొనసాగుతుంది? సిద్ధాంతపరమైన అంశాల్లో, రాజకీయ వ్యూహాల్లో వాటి మధ్య ఉన్న తేడాలు ఎలా పరిష్కారమవుతాయి? అనే ప్రశ్నలకు భవిష్యత్తులో చోటుచేసుకునే పరిణామాలు సమాధానం చెప్పాల్సి ఉంటుంది.

(ది ఫెడరల్ అన్ని వర్గాల అభిప్రాయాలకు వేదికగా నిలుస్తుంది. ఈ వ్యాసంలోని సమాచారం, విశ్లేషణ, అభిప్రాయాలు రచయితకు చెందినవి. అవి తప్పనిసరిగా ది ఫెడరల్ అభిప్రాయాలను ప్రతిబింబించవు)