సరిహద్దు విషయంలో భారత్ దూకుడుగా వ్యవహరిస్తోందా?

ఇటీవల భారత్‌లో జరిగిన బ్రిక్స్‌ సమావేశానికి చైనా అధ్యక్షుడు షి జిన్‌పింగ్‌ హాజరు కావడంతో ఇరు దేశాల సంబంధాలు మెరుగుపడుతున్నాయనే అభిప్రాయం ఏర్పడింది. అయితే, సరిహద్దు విషయంలో తాజా పరిణామాలు ఆ అంచనాలకు భిన్నంగా ఉన్నాయి.

2026 అక్టోబర్‌లో సర్వే ఆఫ్ ఇండియా లఢక్‌లోని 28 భౌగోళిక ప్రాంతాల పేర్లను ప్రామాణీకరించింది. దీనిపై చైనా విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి మావో నింగ్ స్పందిస్తూ.. లఢక్‌ కేంద్రపాలిత ప్రాంత హోదాను బీజింగ్‌ ఎన్నడూ గుర్తించలేదని పేర్కొన్నారు. భారత్‌ తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని చట్టవిరుద్ధమైనదిగా, చెల్లనిదిగా చైనా తిరస్కరించింది.

అయితే, భౌగోళిక ప్రాంతాలకు పేర్లు పెట్టడం వల్ల సార్వభౌమాధికారంలో ఎలాంటి మార్పు ఉండదని భారత్‌ చెబుతోంది. లఢక్‌ దేశంలో అంతర్భాగమని, దాని విషయంలో ఇతర దేశాల గుర్తింపు అవసరం లేదని న్యూఢిల్లీ స్పష్టం చేసింది.

అక్సాయ్‌ చిన్‌తో పాటు లఢక్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలపై చైనా తనకు హక్కు ఉందని వాదిస్తోంది. భారత్‌, చైనా రెండూ అక్సాయ్‌ చిన్‌పై హక్కులు కోరుతున్నప్పటికీ, సుమారు 38 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల భూభాగాన్ని ప్రస్తుతం చైనా పరిపాలిస్తోంది.

మ్యాప్‌ల పేరుతో కొనసాగుతున్న పోరు

సరిహద్దు ప్రాంతాలకు పేర్లు పెట్టడం విషయంలో భారత్‌, చైనా మధ్య గతంలోనూ వివాదాలు తలెత్తాయి. గత ఏడాది సర్వే ఆఫ్ ఇండియా అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌లోని 27 ప్రాంతాల పేర్లను ప్రామాణీకరించినప్పుడు చైనా అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది. మొత్తం అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌ తమ భూభాగమేనని, అది దక్షిణ టిబెట్‌లో భాగమని బీజింగ్‌ వాదిస్తోంది.

భారత్‌ అధికారులు మాత్రం చైనా కూడా ఇలాంటి పేర్ల జాబితాలను తరచూ విడుదల చేస్తోందని గుర్తుచేస్తున్నారు. అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌లోని ప్రాంతాలకు చైనా ఇప్పటికే ఆరు జాబితాల ద్వారా పేర్లు పెట్టిందని చెబుతున్నారు. ఈ ప్రాంతాలు 1950ల నుంచి భారత నియంత్రణలోనే ఉన్నాయని, చైనా వాదనలకు వాస్తవ ఆధారాలు లేవని వారు పేర్కొంటున్నారు.

భారత సైన్యంపై నిరంతర ఒత్తిడి కొనసాగించే వ్యూహంలో భాగంగానే చైనా ఇటువంటి చర్యలకు పాల్పడుతోందని భారత అధికారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. సరిహద్దుల్లో సైనిక మోహరింపులను కొనసాగించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడటంతో పాటు, ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాల సాధారణీకరణకు కూడా ఈ వివాదాలు అడ్డంకిగా మారుతున్నాయి.

సరిహద్దు సమస్యను పక్కనపెట్టి ఇతర రంగాల్లో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను అభివృద్ధి చేసుకోవచ్చని చైనా సంస్కరణవాద నాయకుడు డెంగ్‌ సియావోపింగ్‌ గతంలో భారత మాజీ ప్రధాని రాజీవ్‌ గాంధీకి సూచించారు. అయితే, సరిహద్దులో శాంతిని కాపాడేందుకు 1993లో శాంతి, ప్రశాంతత ఒప్పందం, 2013లో సరిహద్దు రక్షణ సహకార ఒప్పందం కుదిరినా ఉద్రిక్తతలు పూర్తిగా తగ్గలేదు.

2017లో డోక్లాం ప్రతిష్టంభన, 2020లో గల్వాన్‌ ఘర్షణలు సరిహద్దు సమస్య తీవ్రతను మరోసారి బయటపెట్టాయి. శాశ్వత పరిష్కారం లేకుండా రెండు దేశాల మధ్య దీర్ఘకాలిక శాంతి సాధించడం కష్టమనే అభిప్రాయానికి ఈ పరిణామాలు బలం చేకూరుస్తున్నాయి.

టిబెట్‌ అంశం.. చైనాకు మరో సవాలు

భారత్‌–చైనా సరిహద్దులో తాజా వివాదం కొనసాగుతున్న సమయంలో టిబెట్‌ నాయకత్వం నుంచి వచ్చిన వ్యాఖ్యలు కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. 91 ఏళ్ల దలైలామా ప్రపంచవ్యాప్తంగా చైనా ప్రభావం పెరుగుతున్నప్పటికీ టిబెట్‌ ఉద్యమం కొనసాగుతుందని ఇటీవల పేర్కొన్నారు. టిబెట్‌ సంస్కృతి, మతం లోతుగా పాతుకుపోయినందున ఆ సమస్య అంతరించిపోదని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

దలైలామా వయస్సు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఆయన తర్వాత టిబెట్‌ ఉద్యమం ఎలా కొనసాగుతుందనే ప్రశ్నలు చాలాకాలంగా చర్చలో ఉన్నాయి. అయితే, ఈ పోరాటం తన వ్యక్తిగత ఉనికికి మాత్రమే పరిమితం కాదని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

2025 మార్చిలో ప్రచురితమైన తన పుస్తకం *వాయిస్‌ ఫర్‌ ది వాయిస్‌లెస్‌: ఓవర్‌ సెవెన్‌ డెకేడ్స్‌ ఆఫ్‌ స్ట్రగుల్‌ విత్‌ చైనా ఫర్‌ మై ల్యాండ్‌ అండ్‌ మై పీపుల్‌*లో టిబెట్‌ పోరాటం ఒక వ్యక్తికి సంబంధించినది కాదని, ఆ ప్రజల సంస్కృతి, భాష, మతాల మనుగడకు సంబంధించినదని వివరించారు. దాదాపు 75 ఏళ్లుగా స్వేచ్ఛ కోసం కొనసాగుతున్న టిబెటన్ల పోరాటం తన జీవితకాలం తర్వాత కూడా కొనసాగాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు.

2011లో దలైలామా తన రాజకీయ అధికారాలను ఎన్నికైన టిబెటన్‌ నాయకత్వానికి అప్పగించారు. అప్పటి నుంచి ధర్మశాల కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న సెంట్రల్‌ టిబెటన్‌ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌ ప్రవాస టిబెటన్‌ సమాజానికి రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. దలైలామా మాత్రం ఆ సమాజానికి ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక నాయకుడిగా కొనసాగుతున్నారు.

దలైలామా వారసత్వంపై బీజింగ్‌, టిబెట్‌ మధ్య విభేదాలు

2025లో తన 90వ పుట్టినరోజుకు ముందు దలైలామా మరో కీలక ప్రకటన చేశారు. దలైలామా పదవి కొనసాగుతుందని, తన తదుపరి పునర్జన్మను గుర్తించే అధికారం తన గాడెన్‌ ఫోడ్రాంగ్‌ ట్రస్ట్‌కే ఉంటుందని స్పష్టం చేశారు.

తదుపరి దలైలామాను చైనా ప్రభుత్వమే ఆమోదించాలన్న బీజింగ్‌ వాదనకు ఈ ప్రకటన వ్యతిరేకంగా నిలిచింది. దీంతో దలైలామా వారసత్వంపై మతపరమైన అధికారం ఎవరికి ఉండాలనే ప్రశ్న మరోసారి ముందుకొచ్చింది.

టిబెట్‌ చైనాలో భాగమనే వాస్తవాన్ని అంగీకరిస్తూనే, శాంతియుత పరిష్కారానికి దలైలామా కట్టుబడి ఉన్నారని ఆయన వర్గం చెబుతోంది. అయినప్పటికీ, చైనా ప్రభుత్వం ఆయనను వేర్పాటువాదిగా అభివర్ణిస్తూ తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తోంది.

దలైలామా మరణం తర్వాత టిబెట్‌ ఉద్యమం బలహీనపడుతుందని చైనా భావిస్తోందనే విశ్లేషణలు ఉన్నాయి. అయితే, ఆయన తర్వాత వచ్చే నాయకత్వం మరింత కఠిన వైఖరిని అనుసరించే అవకాశం కూడా ఉందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

హాంకాంగ్‌లో అమలైన ‘ఒకే దేశం–రెండు వ్యవస్థలు’ తరహా విధానం టిబెట్‌కు కూడా పరిష్కార మార్గం కావచ్చని ఈ నేపథ్యంలో విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి. దలైలామా నాయకత్వంలో టిబెటన్ల హక్కులను గుర్తించే దిశగా చైనా ముందడుగు వేస్తే సమస్యకు తుది పరిష్కారం లభించే అవకాశం ఉండేదనే అభిప్రాయం కూడా ఉంది.

మొత్తంగా, భారత్‌–చైనా మధ్య సరిహద్దు వివాదం కేవలం భూభాగానికి సంబంధించిన అంశంగానే కాకుండా, పరస్పర విశ్వాసం, ప్రాంతీయ భద్రత, టిబెట్‌ భవిష్యత్తు వంటి విస్తృత అంశాలతో ముడిపడి ఉంది. ఇరు దేశాల సంబంధాలు స్థిరపడాలంటే సరిహద్దు సమస్యల పరిష్కారంతో పాటు, పరస్పర అభ్యంతరాలను చర్చల ద్వారా పరిష్కరించుకునే ప్రయత్నాలు కీలకంగా మారనున్నాయి.

(ది ఫెడరల్ అన్ని వర్గాల వారి అభిప్రాయాలను అందిస్తుంది. వ్యాసంలోని సమాచారం, ఆలోచనలు, అభిప్రాయాలు రచయితవి. అవి తప్పనిసరిగా ది ఫెడరల్ అభిప్రాయాలను ప్రతిబింబించవు)