అపనమ్మకాలతో ఒప్పందాలు నిలబడలేవా?

అయితే ఇందులో పెద్దగా ఆశ్చర్య పడాల్సింది ఏమి లేదు. ఎందుకంటే ఈ ఒప్పందం ఇరుపక్షాల మధ్య ఉన్న అపనమ్మకాన్ని తొలగించలేదు. కేవలం తాత్కాలిక పరిష్కారాల కోసమే ప్రయత్నించింది.

ఇరాన్‌పై అమెరికా జరిపిన తాజా దాడులు ఇరాన్ దక్షిణ తీరం చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. అక్కడ ఉన్న సైనిక స్థావరాలను ఉపయోగించి టెహ్రాన్, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా జరిగే వాణిజ్య నౌకాయానాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించింది.

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్, అది మునుపటిలాగే స్వేచ్ఛగా ఉండాలని పట్టుబడుతున్నారు. ఇరాన్‌పై ఒత్తిడి తెచ్చేందుకు, ఆయన ఇప్పుడు హార్ముజ్‌కు అమెరికానే సంరక్షకురాలని, ఆ జలసంధి గుండా రవాణా అయ్యే అన్ని వస్తువులపై 20 శాతం సుంకం వసూలు చేస్తుందని ప్రకటించారు.

ఫిబ్రవరి చివరిలో అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్తంగా ఇరాన్‌పై సైనిక దాడులు ప్రారంభించినప్పటి నుంచి, ఈ దాడులను నిలువరించడానికి, నిలిపివేయడానికి హార్ముజ్ జలసంధియే తమ బ్రహ్మాస్త్రమని టెహ్రాన్ నాయకత్వం గ్రహించింది.

ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించే క్రమంలో, ఇరాన్ హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసింది. ఇది ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రత్యక్షంగా మరియు తక్షణమే ప్రభావితం చేసింది. చమురు ధరల పెరుగుదల కారణంగా అమెరికా లోపల నుంచి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న మిత్రదేశాల నుంచి వచ్చిన తీవ్ర ఒత్తిడి కారణంగా, టెహ్రాన్‌లో పాలన మార్పు, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని నిర్మూలించడం అనే తన ప్రకటించిన లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చుకోలేక, ట్రంప్ దాడులను నిలిపివేసి, అయిష్టంగానే చర్చలలోకి ప్రవేశించవలసి వచ్చింది.

జూన్ 17న అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదిరినప్పటి నుంచి జరుగుతున్న చర్చలలో, హార్ముజ్ ప్రాముఖ్యతను గ్రహించిన ఇరాన్, దానిని ఒక ముఖ్యమైన బలంగా పట్టుకొని ఉంది. చర్చలు ప్రారంభమైన తర్వాత హార్ముజ్ వాణిజ్య నౌకాయానానికి స్వేచ్ఛగా తెరుచుకుంటుందని ట్రంప్ బృందం ఆశించింది. కానీ అది జరగలేదు. చర్చల నుంచి వెలువడుతున్న నివేదికల ప్రకారం, అమెరికా ప్రతినిధి బృందం ఇరాన్ ప్రతినిధులను తమ వాదనకు లొంగేలా ఒత్తిడి చేసింది.

ఆ వాదన ప్రకారం, ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని పూర్తిగా వదులుకోవడంతో పాటు, ఇరాన్‌లో ఎక్కడో సురక్షితంగా నిల్వ ఉన్న సుసంపన్నమైన యురేనియంను కూడా అప్పగించాలి. అయితే, ఈ ఒప్పందం కోసం తమను బలవంతం చేయనివ్వబోమని ఇరాన్ నాయకత్వం పదేపదే స్పష్టం చేసింది.

ఈ మధ్యలో, పోరాటంలో మరో పక్షంగా, ప్రధాన ప్రేరేపకుడిగా పరిగణించబడుతున్న ఇజ్రాయెల్, మొదట్లో లెబనాన్‌పై బాంబు దాడులను ఆపడానికి నిరాకరించింది. ట్రంప్‌పై చాలా ఒత్తిడి తీసుకురావడంతో, ఆయన ఇజ్రాయెల్ ప్రధానమంత్రి బెంజమిన్ నెతన్యాహును లొంగదీసుకున్నారు. ఆ తర్వాత అది ఇరాన్‌పై బాంబు దాడులను ఆపింది. కానీ లెబనాన్‌పై దాడులను ఆపే విషయంలో ట్రంప్‌తో ఏకీభవించడానికి ఇజ్రాయెల్ నిరాకరించింది.

ఇరాన్‌కు, హార్ముజ్ జలసంధిపై ఉన్న పట్టు కీలకమైన బలం. దీనిని ఉపయోగించి అది ట్రంప్‌ను తన మాట వినేలా చేయగలిగింది. ఇది గ్రహించిన అమెరికా, హార్ముజ్‌పై తన ఆదేశాలను అమలు చేసే సామర్థ్యం ఇరాన్‌కు ఇకపై లేకుండా చేయడం ద్వారా, ఇప్పుడు ఈ సమస్యను సైనికపరంగా ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.

విచిత్రమేమిటంటే, అమెరికా - ఇరాన్ మధ్య అంతిమ ఒప్పందానికి హార్ముజ్ ఇప్పుడు ఒక అడ్డంకిగా ఉన్నప్పటికీ, అది ఒక్కటే ఆటంకం కాదు. ప్రాథమికంగా, ఇరాన్.. ఇజ్రాయెల్-అమెరికా కూటమి మధ్య ఉన్న పరస్పర అపనమ్మకం, దాదాపు ద్వేషం వంటి అంశాలను చర్చలలో గానీ, అవగాహన ఒప్పందం (MoU) చట్రంలో భాగంగా గానీ పరిష్కరించే సూచనలు ఎక్కడా లేవు. నిజానికి, ఈ అవగాహన ఒప్పందానికి అవమానకరంగా "అపార్థాల ఒప్పంద పత్రం" అని పేరు మార్చారు.

కొన్ని విషయాలను పరిశీలిస్తే.. 1979 నుంచి అమెరికాకు ఇరాన్‌తో దౌత్య సంబంధాలు లేవు. ఈ ప్రాంతంలో ఇరాన్‌ను తమకు ప్రధాన ముప్పుగా భావించే ఇజ్రాయెల్, ఎలాగైన ఇక్కడి పాలన మార్చాలని శతవిధాల ప్రయత్నిస్తోంది.

ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని కొనసాగించకూడదని, ఒకవేళ కొనసాగించినా, తన వద్ద ఉన్న సుసంపన్నమైన యురేనియం మొత్తాన్ని వదులుకున్న తర్వాత, కఠినమైన అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షణలో ఉండాలని ఇరు దేశాలు కోరుకుంటున్నాయి.

ఈ అవగాహన ఒప్పందం ప్రకారం.. రెండు పక్షాల వారికి అరవై రోజుల సమయం ఇచ్చింది. అంటే ఆగష్టు 17 వరకూ సమయం ఉంది. హత్యకు గురైన తమ సర్వోన్నత నాయకుడు అయతోల్లా ఖమేనీ అంత్యక్రియలు జరిపేందుకు ఇరాన్‌కు వీలు కల్పించేందుకు మధ్యవర్తులకు విరామం ఇచ్చిన తరుణంలో ప్రస్తుత ఉద్రిక్తత చోటుచేసుకుంటోంది. ఇప్పుడు పోరాటం తిరిగి ప్రారంభం కావడంతో, మధ్యవర్తిత్వం ఎప్పుడు పునఃప్రారంభమవుతుందో స్పష్టంగా తెలియడం లేదు.

ఇది కేవలం మాటలకే పరిమితం కావచ్చు. కానీ ఆయన హత్యకు ప్రతీకారంగా అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లపై పగ తీర్చుకోవాలని ఇరాన్‌లోని కొన్ని వర్గాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. ఇది సాధ్యమవుతుందో లేదో తెలియదు గానీ, ఈ విషయం కనీసం ఇరాన్‌లోని కొంతమంది ప్రజలలో నెలకొన్న నిరాశాజనకమైన వాతావరణాన్ని సూచిస్తూ, పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తోంది.

ఈ నిస్సహాయ పరిస్థితికి ఉన్న ఏకైక ప్రతిఘటన, యుద్ధం పొడవునా ఇరుపక్షాల మధ్య చిక్కుకున్న గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని ఇరాన్ పొరుగు దేశాల ఒత్తిడి మాత్రమే. హార్ముజ్‌తో పాటు గల్ఫ్‌లోని అమెరికా మిత్రదేశాలను కూడా ఇరాన్ మరో కీలకమైన అస్త్రంగా భావిస్తోంది.

అందుకే యూఏఈ, ఖతార్, ఒమన్, కువైట్, బహ్రెయిన్, ఇంకా దూరంగా జోర్డాన్‌లో కూడా అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై లేదా అమెరికాకు సంబంధించిన ఇతర లక్ష్యాలపై దాడులను పునఃప్రారంభించింది.

గతంలో మాదిరిగానే, ఈ ప్రాంతీయ దేశాలు తమ దాడులను ఆపడానికి అమెరికాపై ఒత్తిడి తెస్తాయని ఇరాన్ ఆశిస్తోంది. కానీ ఈ దేశాలు ఒక సంకటంలో ఉన్నాయి. ఎందుకంటే హార్ముజ్ జలసంధి గుండా జరిగే నౌకాయానాన్ని ఇరాన్ నియంత్రించడాన్ని అవి కోరుకోవడం లేదు.

అదే సమయంలో, ఈ పోరాటాన్ని కొనసాగనివ్వడం వల్ల గల్ఫ్ దేశాలకు మరింత నష్టం వాటిల్లడం ఖాయం. ఎందుకంటే ఆ దేశాలు ఇప్పటికే తమ విమానాశ్రయాలు, నగరాలపై జరిగిన యాదృచ్ఛిక దాడులతో పాటు చమురు, గ్యాస్ సౌకర్యాల విధ్వంసానికి మూల్యం చెల్లిస్తున్నాయి.

అందువల్ల.. గత మూడు రోజులుగా కొనసాగుతున్న ఈ తాజా ఉద్రిక్తత, అవగాహన ఒప్పందానికి ఉన్న పరిమితులను స్పష్టం చేస్తోంది. పరస్పర విశ్వాసం, పరస్పర దౌత్యంపై నమ్మకాన్ని పునరుద్ధరించడం వంటి దీర్ఘకాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న సమస్యలను పరిష్కరించే అంశాలను అందులో చేర్చకపోతే, యుద్ధాన్ని ఆపడానికి ఈ అవగాహన ఒప్పందం (MoU) ఏమాత్రం సరిపోదని నిర్ధారించడం తప్ప మరో మార్గం లేదు. హార్ముజ్ చిక్కుముడిని పరిష్కరించడంలో వైఫల్యం, అసలు సమస్య ఏమిటో తెలిపే సూచనలలో ఒకటి మాత్రమే.