బంగ్లా- భారత్ సంబంధాలు ఒత్తిడికి గురవుతున్నాయా?

యూనస్ నేతృత్వంలోని మధ్యంతర పాలనలో భారత దౌత్య సంస్థలపై జరిగిన దాడుల తర్వాత విధించిన వీసా ఆంక్షల కారణంగా కోల్‌కతాలోని రిటైల్, హోటల్, ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగాలకు బంగ్లాదేశ్ వినియోగదారులను కోల్పోవడం అనేది విస్మరించలేని విషయం.

మరోవైపు, బంగ్లాదేశ్ అభివృద్ధి చెందుతున్న పరిశ్రమలకు, పెరుగుతున్న ఎగుమతుల పరిమాణాన్ని నిర్వహించడానికి భారత్ వేగంగా విస్తరిస్తున్న ఓడరేవు మౌలిక సదుపాయాలకు ప్రాప్యత అవసరం. యూనస్ నేతృత్వంలోని మధ్యంతర పాలన వివరించలేని శత్రుత్వానికి భారత్ ప్రతిస్పందించినప్పుడు ఈ ప్రాప్యతను బంగ్లాదేశ్ కోల్పోయింది. కానీ రాజకీయ సంబంధాలు శత్రుత్వానికి దారితీస్తే, సజావైన ఆర్థిక, వాణిజ్య సంబంధాలు వర్ధిల్లవు.

2024 ఆగస్టులో షేక్ హసీనాను పదవీచ్యుతురాలిని చేసిన తర్వాత, బంగ్లాదేశ్‌లో హిందువులు, బౌద్ధులు వంటి మైనారిటీలపై జరిగిన క్రమబద్ధమైన దాడులతో ఒక్కసారిగా పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇప్పుడు భారత్ కూడా తన దేశంలో ఉన్న బంగ్లా అక్రమ వలసదారులను తిప్పి పంపడంతో అవి అదుపుతప్పే అవకాశం కనిపిస్తోంది.

గత కొన్ని రోజులుగా భారత- బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు దళాలు స్పష్టంగా విరుద్దమైన వైఖరులు అవలంభిస్తున్నారు. ఇక్కడ నుంచి అక్రమంగా పంపించిన వారు నో మ్యాన్ లాండ్ లో ఉంటున్నారు. వీరి వీడియోలు సోషల్ మీడియాలో వైరల్ గా మారాయి. ఈ పరిస్థితిపై ఆగ్రహించిన స్థానికులు సరిహద్దు దళాలకు మద్దతుగా నిలవడంతో ఉద్రిక్తతలు మరింత పెరిగాయి. ఈ అశాంతి, ఇటీవల జరిగిన భారత, బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు దళాల వార్షిక సమావేశంపై నీడలా పడింది.

సాధారణంగా సమావేశం చివరలో ఇరుపక్షాల ప్రతినిధి బృందాలు ప్రసంగించే సంయుక్త పత్రికా సమావేశాన్ని రద్దు చేశారు. ఇది ఇరుపక్షాల మధ్య స్నేహపూర్వక వాతావరణం లేదనే దానికి ఉదాహారణగా చెప్పవచ్చు.

అక్రమ వలసదారులను వెనక్కి తీసుకోవడానికి తాము వ్యతిరేకం కానప్పటికీ, వివరాల మార్పిడి, ధృవీకరణకు తగినంత సమయం వంటి నిర్దేశిత విధానాలను అనుసరించి మాత్రమే ఈ ప్రక్రియ జరగాలని బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దు దళాల (BGB) సీనియర్ అధికారి ఒకరు ఈ విలేకరికి తెలిపారు. సరిహద్దు దాటించి బలవంతంగా వెనక్కి నెట్టడం (కొన్నిసార్లు పుష్-ఇన్స్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఆమోదయోగ్యం కాదని ఆ అధికారి అన్నారు.

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పలు అవుట్‌పోస్టుల ద్వారా మార్చి నుంచి ఇప్పటివరకు కనీసం 2,980 మంది ‘అక్రమ’ బంగ్లాదేశీ వలసదారులను వెనక్కి పంపించారు. బీఎస్ఎఫ్ వర్గాలు అందించిన సమాచారం ప్రకారం, పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి సువేందు అధికారి ‘గుర్తించండి, తొలగించండి, బహిష్కరించండి’ (డిటెక్ట్, డిలీట్, డిపోర్ట్) విధానాన్ని తొలిసారిగా ప్రకటించిన మే 19 తర్వాత కనీసం 1,930 మంది ‘అక్రమ’ బంగ్లాదేశీ వలసదారులను వెనక్కి పంపించారు.

“మే 19 నుంచి జూన్ 10 మధ్య, భారతదేశంలో అక్రమంగా నివసిస్తున్న కనీసం 1,930 మంది బంగ్లాదేశీ జాతీయులను పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని అవుట్‌పోస్టుల నుంచి పంపించేశారు” అని ఒక ప్రముఖ భారతీయ వార్తా వెబ్‌సైట్ ఒక సీనియర్ బీఎస్ఎఫ్ అధికారి చెప్పినట్లుగా ఉటంకించింది.

అయితే, పౌరసత్వ (సవరణ) చట్టం పరిధిలోకి రాని బంగ్లాదేశ్‌కు చెందిన 4,800 మంది ‘అక్రమ చొరబాటుదారులను’ గత నెలలో బంగ్లాదేశ్‌కు బహిష్కరించినట్లు ముఖ్యమంత్రి సువేందు అధికారి జూన్ 7న ప్రకటించారు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత సరిహద్దు జిల్లాల్లో ఏర్పాటు చేసిన పలు “నిలుపుదల కేంద్రాల”లో వందలాది మందిని నిర్బంధించారు.

అక్రమ వలసదారులను ఈ కేంద్రాల్లో ఉంచాలనే ఉద్దేశం పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వానికి లేదని, ఈ విషయం సీనియర్ పశ్చిమ బెంగాల్ మంత్రి దిలీప్ ఘోష్ తన మీడియా సమావేశాల్లో స్పష్టం చేశారు. అందువల్ల, వారిని వెనక్కి పంపే ప్రక్రియ కొనసాగనుందని ఇది సూచిస్తోంది. ఈ ప్రక్రియను వేగవంతం చేసేందుకు, తమ ప్రభుత్వం అక్రమ వలసదారులను “నిలుపుదల కేంద్రాల” నుంచి వీలైనంత త్వరగా బీఎస్ఎఫ్‌కు అప్పగించాలని భావిస్తోందని ఘోష్ చెప్పారు.

పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాంలలో బీజేపీ ఇటీవల జరిపిన ఎన్నికల ప్రచారంలో బంగ్లాదేశ్ నుంచి అక్రమ వలసదారులను గుర్తించి, వెనక్కి పంపాలనే నిబద్ధత ఒక ప్రధాన నినాదంగా ఉంది. ఈ వాదన, ముఖ్యంగా బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులో లేదా దానికి సమీపంలో ఉన్న సుమారు 120 నియోజకవర్గాలలో బీజేపీకి భారీ ఎన్నికల ప్రయోజనాలను చేకూర్చింది. స్థిరమైన జనాభా మార్పుపై బీజేపీ చేసిన వాదన ఓటర్లను ఆకట్టుకుంది.

BSF అవసరం ఉందని భావించిన ప్రాంతాలలో సరిహద్దు కంచెను పూర్తి చేయడానికి మరియు కొత్త సరిహద్దు అవుట్‌పోస్టులను ఏర్పాటు చేయడానికి భూమిని అప్పగించడం ముఖ్యమంత్రి సువేందు అధికారి తీసుకున్న మొదటి నిర్ణయాలలో ఒకటి అనడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని గత TMC ప్రభుత్వం "సరిహద్దు నిర్వహణ పట్ల ఉదాసీన వైఖరి" కారణంగా ఈ ప్రాంతాలలో భూసేకరణ నిలిచిపోయిందని బీజేపీ ఆరోపించింది.

ఈ తొందరపాటు గుర్తింపులో పొరపాట్లకు దారితీయవచ్చు. గత ఏడాది డిసెంబర్‌లో, గృహిణి సోనాలి ఖాతున్ బంగ్లాదేశ్ జైలులో మూడు నెలలు గడిపిన తర్వాత, సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల మేరకు భారత అధికారులు ఆమెను, ఆమె మైనర్ బిడ్డను వెనక్కి తీసుకురావాల్సి వచ్చింది. ఆమె తిరిగి వచ్చిన నెల రోజుల్లోనే ఒక మగబిడ్డకు జన్మనిచ్చింది. కానీ సోనాలి భర్త ఇంకా బంగ్లాదేశ్ జైలులోనే ఉన్నారు, అతడిని ఎంత త్వరగా వెనక్కి తీసుకురాగలరో ఇంకా స్పష్టంగా తెలియదు.

బంగ్లాదేశ్ నేషనలిస్ట్ పార్టీ (బీఎన్‌పీ) నేతృత్వంలోని బంగ్లాదేశ్ కొత్త ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకు భారతదేశంతో సంబంధాలను సాధారణీకరించుకోవాలనే తన ఉద్దేశాన్ని స్పష్టం చేసింది. అయితే, పార్లమెంటులో బీఎన్‌పీకి స్పష్టమైన మెజారిటీ ఉన్నప్పటికీ, ప్రతిపక్షంలో బాగా బలోపేతమైన జమాత్-ఎ-ఇస్లామీని అది ఎదుర్కొంటోంది.

ఫిబ్రవరి ఎన్నికలలో జమాత్ 68 స్థానాలను గెలుచుకుంది. గతంలో అత్యధికంగా గెలుచుకున్న 18 స్థానాలతో పోలిస్తే ఇది ఒక భారీ ముందడుగు అయినందున, ప్రధానమంత్రి తారిక్ రెహమాన్ నేతృత్వంలోని బీఎన్‌పీ ప్రభుత్వం దీనిని తేలికగా తీసుకునే అవకాశం లేదు. దాదాపు రెండేళ్లపాటు అధికారంలో ఉన్న మహమ్మద్ యూనస్ మధ్యంతర ప్రభుత్వం, జమాత్-ఎ-ఇస్లామీ ఇతర ఇస్లామిస్ట్ తీవ్రవాద శక్తులను ప్రసన్నం చేసుకుంది.

జమాత్-ఎ-ఇస్లామీ గెలుచుకున్న 68 స్థానాలలో, 51 స్థానాలు పశ్చిమ బెంగాల్ సరిహద్దు నియోజకవర్గాలలో ఉన్నాయి. అందువల్ల, భారత్ తన ప్రతిఘటనలను కొనసాగిస్తే, వాటిని వ్యతిరేకించాలని తారిక్ రెహమాన్ ప్రభుత్వంపై దేశీయంగా ఒత్తిడి పెరుగుతుందన్నది స్పష్టం. ఇది సరిహద్దు ఉద్రిక్తతలను పెంచి, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది.

కాబట్టి, చురుకైన వ్యాపారవేత్త నుంచి రాజకీయ నాయకుడిగా మారిన దినేష్ త్రివేదికి, సంబంధాలు అంతగా బాగోలేని ఈ సమయంలో ఢాకాలో భారత రాయబారిగా తన పని చాలా క్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఆయన స్నేహపూర్వక వ్యక్తిత్వం, బెంగాలీ భాషపై పట్టు, ఆయనకు దౌత్యపరమైన అనుభవం లేకపోవడాన్ని భర్తీ చేయడానికి కచ్చితంగా సరిపోతాయి, కానీ సరిహద్దు ఉద్రిక్తతల వల్ల తన పని సంక్లిష్టంగా మారదని ఆయన ఆశించగలరు.

భవిష్యత్తులో ఆశాకిరణాలు లేవని కాదు. బంగ్లాదేశ్‌లో జన్మించిన ఆస్ట్రేలియన్ బిలియనీర్ రాబిన్ ఖుదా, 2030 నాటికి భారతదేశంలో ₹3 లక్షల కోట్లకు పైగా (US$30 బిలియన్లు) పెట్టుబడి పెట్టే ప్రణాళికలను ప్రకటించారు. బ్లాక్‌స్టోన్ మద్దతుతో, ఖుదా హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్ కంపెనీ ఎయిర్‌ట్రంక్, AI క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్ కోసం పెరుగుతున్న డిమాండ్‌ను తీర్చడానికి దేశవ్యాప్తంగా 5 గిగావాట్ల (GW) సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేస్తుందని చెబుతోంది.

స్వదేశంలో పెట్టుబడి వాతావరణంపై అనిశ్చితితో ఉన్న బంగ్లాదేశ్ మూలాలకు చెందిన చాలా మంది ప్రవాసులు ఖుదా అడుగుజాడలను అనుసరించవచ్చు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కొత్త బీజేపీ ప్రభుత్వం తెలివిగా వ్యవహరిస్తే, భారీ పెట్టుబడులు అత్యవసరంగా అవసరమైన ఈ రాష్ట్రంలో ఖుదా వంటి సంస్థలను తమ కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసుకునేలా ఆకర్షించగలదు.

సింగూర్ - నందిగ్రామ్‌లలో మమతా బెనర్జీ పరిశ్రమలకు వ్యతిరేకంగా చేసిన ఆందోళనల సమయంలో ఆమెకు సన్నిహితులుగా ఉన్న ముఖ్యమంత్రి సువేందు అధికారి, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి తపస్ రాయ్, ప్రస్తుత అవసరాన్ని గుర్తించడం మంచిది. రతన్ టాటా బతికి ఉంటే తాను ఆయన్ను కలవడానికి పరుగెత్తుకెళ్లేవాడినని బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత రాయ్ చెప్పడం ద్వారా ఈ విషయాన్ని స్పష్టంగా సూచించారు.

(‘ది ఫెడరల్’ అన్ని వైపులా అభిప్రాయాలు గౌరవిస్తుంది. ఈ వ్యాసంలోని సమాచారం, అభిప్రాయం పూర్తిగా రచయితవి. ఇవి తప్పనిసరిగా ఫెడరల్ అభిప్రాయాలను ప్రతిబింబించవు)