మహిళా రిజర్వేషన్లతో రాజకీయ కుటుంబాలే ఇంకా బలపడతాయా?

తెలుగు రాష్ట్రాలైన తెలంగాణా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో మహిళా రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం సంఖ్యా పరంగా నిరాశ కలిగించేలా ఉన్నా; మహిళా నేతలు మాత్రం బలంగా తమదైన ముద్రను ప్రజల్లో నిలపడం ఒక మంచి మార్పుగా చూడొచ్చు. వారసత్వ రాజకీయాల చాటు నుండి కూడా తెలుగు రాష్ట్రాల స్త్రీలు తమదైన వ్యక్తిత్వాన్ని నిలుపుకుంటున్నారు. ఆ నాయకుల ప్రస్థానం ఇప్పుడు రాజకీయాల్లో కొత్త ఆశను చిగురింపజేస్తోంది. అలాగే వారసత్వ నేపథ్యం లేకుండా ఎదుగుతున్న మహిళలు కూడా తెలుగు రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో కొత్త భవిష్యత్తుకి నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నారు. కానీ ఈ నేతల సంఖ్య ఊహించిన స్థాయిలో లేకపోవడం మాత్రం కొంత ఆందోళన కలిగించే విషయమే.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తొలి ఎన్నికల్లో (2014) 7.6% మహిళా ఎమ్మెల్యేలు ఉండగా, 2018 నాటికి అది 5%కి తగ్గింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇది సుమారు 12%గా ఉండేది. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం జరిగిన ఉద్యమంలో మహిళలు అత్యంత కీలక పాత్ర పోషించినప్పటికీ, ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత వారికి రాజకీయ, అభివృద్ధి ప్రణాళికల్లో తగిన స్థానం దక్కలేదనే చెప్పొచ్చు. ఈ రాజకీయ నిర్లక్ష్యం ప్రభుత్వంలోని అత్యున్నత స్థాయి పదవుల కేటాయింపులో స్పష్టంగా కనిపించింది. 2014, 2018 ఎన్నికల్లో అత్యధిక స్థానాలను గెలుచుకున్న బీఆర్ఎస్ పార్టీ, మహిళలకు టిక్కెట్లు కేటాయించడంలో ఆశించిన స్థాయిలో ప్రాధాన్యత ఇవ్వలేదు. పార్టీ స్థాపించిన 2001 నుండి గత 23 ఏళ్లలో మహిళలకు ఇచ్చిన మొత్తం టిక్కెట్ల సంఖ్య కేవలం 23 మాత్రమే కావడం గమనార్హం. పార్టీ పోటీ చేసిన ప్రారంభ ఎన్నికల్లో కేవలం ఒక్క మహిళా అభ్యర్థికి మాత్రమే అవకాశం ఇచ్చింది, ఇక 2009లో అయితే ఏ ఒక్క మహిళకు కూడా టిక్కెట్ దక్కలేదు. 2004లో ఆ పార్టీ తరపున పోటీ చేసిన ఏకైక మహిళా అభ్యర్థి అండారి శారద రాణి 63% ఓట్ల భారీ మెజారిటీతో విజయం సాధించినప్పటికీ, ఆ తర్వాత ఆమెకు మళ్ళీ పోటీ చేసే అవకాశం లభించలేదు.

సరైన ప్రాధాన్యత, టిక్కెట్లు దక్కకపోవడంతో పలువురు ప్రముఖ మహిళా నాయకులు పార్టీని వీడి భారతీయ జనతా పార్టీ లేదా భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వంటి జాతీయ పార్టీల్లో చేరారు. 2018 ఎన్నికల్లో టిక్కెట్ రాకపోవడంతో నాలుగుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా పనిచేసిన కొండా సురేఖ పార్టీని వీడి కాంగ్రెస్‌లో చేరారు. అదేవిధంగా, 2018లో తనకు అవకాశం దక్కకపోవడంతో బొడిగ శోభ కూడా పార్టీని వీడి బిజెపిలో చేరారు.2023లో, రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా పనిచేసిన రేఖానాయక్ కూడా పార్టీ టిక్కెట్ నిరాకరించడంతో బీఆర్ఎస్ నుండి వైదొలగి కాంగ్రెస్‌లో చేరారు. ఆ సమయంలో పార్టీ ఏడు నియోజకవర్గాల్లో మాత్రమే అభ్యర్థులను మార్చింది, అందులో ఇద్దరు మహిళా ఎమ్మెల్యేలు ఉండటం గమనార్హం.ఇందులో కూడా పార్టీల ప్రోత్సాహంతో సంబంధం లేకుండా ఎదిగిన ఈ నాయకుల ప్రస్థానం స్ఫూర్తి దాయకం.

తెలంగాణా నుండి వచ్చిన వారసత్వ నాయకులు మాత్రం బలంగా నిలబడ్డారు

1)కలవకుంట్ల కవిత:

కల్వకుంట్ల కవిత తెలంగాణ మాజీ ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖరరావు కుమార్తెగా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించినప్పటికీ, ఆమె తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో 'తెలంగాణ జాగృతి' సంస్థను స్థాపించి, తెలంగాణ సంస్కృతిని, ముఖ్యంగా బతుకమ్మ పండుగను ప్రపంచవ్యాప్తం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఎంపీగా, ఎమ్మెల్సీగా పనిచేశాక, 2025లో భారత రాష్ట్ర సమితి (బీఆర్ఎస్) నుండి నిష్క్రమించిన ఆమె, 2026లో 'సర్వోదయ తెలంగాణ' లక్ష్యంతో తన సొంత రాజకీయ పార్టీని స్థాపించే దిశగా అడుగులు వేశారు. తండ్రి నీడ నుంచి బయటకు వచ్చి, సొంత పార్టీని నిర్మించాలనే ఆమె నిర్ణయం, ఆమె రాజకీయ ప్రస్థానంలో ఒక కొత్త మలుపుగా కనిపిస్తోంది.

2)సబితా ఇంద్రారెడ్డి:

సబితా ఇంద్రారెడ్డి రాజకీయ ప్రయాణం విషాదకర పరిస్థితుల్లో మొదలైనప్పటికీ, ఆమె తనదైన కార్యదక్షతతో 'ఐరన్ లేడీ'గా పేరు తెచ్చుకున్నారు. తన భర్త, దివంగత నేత పీ. ఇంద్రారెడ్డి గారి మరణం తర్వాత రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టిన ఆమె, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో తొలి మహిళా హోంమంత్రిగా చరిత్ర సృష్టించారు. కాంగ్రెస్ పార్టీలో సుదీర్ఘకాలం పనిచేసిన తర్వాత, పరిస్థితుల ప్రభావంతో బీఆర్ఎస్‌లో చేరినప్పటికీ, ఆమె తన నియోజకవర్గం మహేశ్వరంలో పట్టును కోల్పోలేదు. పార్టీలు మారినా ప్రజల్లో ఆమెకున్న ఆదరణ తగ్గకపోవడం, కుటుంబ వారసత్వాన్ని సమర్థవంతంగా కొనసాగిస్తూనే వ్యక్తిగత ప్రతిభను నిరూపించుకోవడానికి నిదర్శనం.

3)డీ.కే. అరుణ:

డీ.కే. అరుణ మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాకు చెందిన బలమైన రాజకీయ కుటుంబం నుంచి వచ్చారు. తరతరాలుగా రాజకీయాల్లో ఉన్న కుటుంబంలో పెరగడం వల్ల రాజకీయ వ్యూహాలపై ఆమెకు చిన్నప్పటి నుంచే అవగాహన ఏర్పడింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మంత్రిగా పనిచేసి, అనంతరం తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో కాంగ్రెస్ నుండి బీజేపీలో చేరి, నేడు ఒక బలమైన నాయకురాలిగా ఎదిగారు. ప్రస్తుతం ఆమె బీజేపీ ఎంపీగా మహబూబ్‌నగర్ నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ, తన ప్రాంత సమస్యలపై పార్లమెంటులో గళం వినిపిస్తున్నారు. వారసత్వంతో మొదలైన ఆమె ప్రయాణం, నేడు ఒక ధీటైన ప్రతిపక్ష నాయకురాలిగా, ప్రాంతీయ సమస్యలపై పోరాడే ప్రజాప్రతినిధిగా రూపాంతరం చెందింది.

సీతక్క-జనం నుండి ఎదిగిన నాయకురాలు:

తెలంగాణ రాజకీయాల్లో కుటుంబ వారసత్వానికి భిన్నంగా, క్షేత్రస్థాయి నుంచి తన సొంత కృషితో ఎదిగిన నాయకులలో 'సీతక్క' (దానసరి అనసూయ) ఒక స్ఫూర్తిదాయకమైన పేరు. గిరిజన ప్రాంతాల నుంచి వచ్చి, మావోయిస్టు ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించి, ఆ తర్వాత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై నమ్మకంతో ప్రధాన స్రవంతి రాజకీయాల్లోకి వచ్చిన ఆమె ప్రస్థానం ఎంతో ప్రత్యేకమైనది. ఒక సాధారణ గిరిజన యువతి నుంచి రాష్ట్ర మంత్రి స్థాయికి ఆమె చేరుకున్న తీరు, వారసత్వ రాజకీయాల మధ్య ఆమెను ఒక 'మాస్ లీడర్'గా నిలబెట్టింది.

2004లో తొలిసారి పోటీ చేసి ఓడిపోయినా, పట్టు వదలకుండా 2009లో ములుగు నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు. 2014లో ఓటమి ఎదురైనప్పటికీ, నియోజకవర్గ ప్రజలతో మమేకమై పనిచేయడం ఆపలేదు. ముఖ్యంగా కోవిడ్ సమయంలో, ఎవరూ వెళ్లలేని మారుమూల అటవీ ప్రాంతాల్లోని గిరిజన తండాలకు కాలినడకన వెళ్లి, నిత్యావసరాలు అందించి ఆమె 'ఐరన్ లేడీ'గా పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఆ సమయంలో ఆమె చూపిన మానవత్వం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అందరినీ కదిలించింది.

ప్రస్తుతం తెలంగాణ ప్రభుత్వంలో పంచాయతీరాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి, మహిళా మరియు శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్న సీతక్క, తన పరిపాలనలోనూ అదే క్షేత్రస్థాయి చైతన్యాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. వారసత్వ రాజకీయాల్లో నాయకులు తమ కుటుంబ ప్రభావంతో గెలుస్తుంటే, సీతక్క మాత్రం తన నిరంతర ప్రజాసేవతో, ప్రజల కష్టాల్లో భాగస్వామి కావడం ద్వారా ఓట్లను సాధిస్తున్నారు. సామాన్య గిరిజన బిడ్డగా పుట్టి, ఒక నియోజకవర్గాన్ని శాసించే స్థాయికి, ప్రభుత్వంలో కీలక మంత్రిత్వ శాఖలను నిర్వహించే స్థాయికి ఎదిగిన సీతక్క ప్రయాణం, స్వయంకృషితో ఎదగాలనుకునే ప్రతి మహిళకు ఒక బలమైన సందేశం.

తెలంగాణలోని గిరిజన,దళిత వర్గాల నుంచి వచ్చిన మహిళా నాయకులు తమకంటూ ఒక ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు. కోవా లక్ష్మి ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో గిరిజన ప్రాతినిధ్యానికి ఒక బలమైన గొంతుకగా నిలిచారు. అలాగే అజ్మీరా రేఖానాయక్, స్థానిక సంస్థల నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎదిగిన తీరు, గిరిజన మహిళల రాజకీయ శక్తికి నిదర్శనం.ఎస్సీ వర్గాల నుండి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న నాయకుర విషయానికి వస్తే, బొడిగ శోభ కరీంనగర్ రాజకీయాల్లో తనదైన ముద్ర వేశారు. అలాగే, ఇటీవల కాలంలో మట్ట రాగమయి, లాస్య నందిత సాయన్న వంటి వారు కూడా శాసనసభలో తమ వర్గాల సమస్యలను బలంగా వినిపించారు.

బిసి మహిళా నాయకులు :

వెనుకబడిన తరగతుల నుండి వచ్చిన మహిళా నాయకులు కూడా తెలంగాణ రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు. ఇందులో కొండా సురేఖ పేరు ముందుంటుంది. ఆమె దశాబ్దాలుగా రాజకీయాల్లో కొనసాగుతూ, అనేక ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొని, నేడు మంత్రిగా కీలక బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. సామాజిక వర్గాల సమీకరణాలు ఎక్కువగా ఉండే తెలంగాణ రాజకీయాల్లో, తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక ఓటు బ్యాంకును నిర్మించుకోవడంలో ఆమె విజయవంతమయ్యారు. ఆమె ప్రస్థానం క్షేత్రస్థాయి నుంచి చట్టసభల వరకు ఒక పోరాట యోధురాలిగా సాగింది.

మరోవైపు, వకిటి సునీత లక్ష్మా రెడ్డి, గొంగిడి సునీత వంటి నాయకులు కూడా తమ నియోజకవర్గాల్లో పార్టీల పటిష్టతకు, ప్రజా సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేస్తున్నారు. పార్టీలు వీరిని కేవలం ఓటు బ్యాంకులుగా చూడకుండా, నిర్ణయాధికారంలో సమతుల్యత పాటించినప్పుడే, తెలంగాణలో బిసి మహిళల రాజకీయ శక్తి మరింత బలోపేతం అవుతుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్ మహిళా రాజకీయ నాయకులు :

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో మహిళా ప్రాతినిధ్యం 'వారసత్వ రాజకీయాల' చుట్టూనే తిరుగుతోంది. రాష్ట్రంలో దాదాపు 30% మంది చట్టసభ సభ్యులు రాజకీయ కుటుంబాల నేపథ్యం నుంచే వస్తున్నారు, అందులో మహిళలు కూడా అధికంగా తమ కుటుంబ సభ్యుల వారసత్వంతోనే రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెడుతున్నారు. పార్టీ అధిష్టానాలు గెలుపు అవకాశాలు ప్రాతిపదికన టికెట్లు కేటాయిస్తుండటంతో, కొత్తగా, క్షేత్రస్థాయి నుంచి ఎదిగే మహిళా నాయకులకు అవకాశాలు చాలా పరిమితంగా ఉంటున్నాయి. టికెట్లు దక్కించుకోవడానికి బలమైన ఆర్థిక వనరులు, సామాజిక మద్దతు లేదా రాజకీయ కుటుంబ నేపథ్యం అవసరమవుతుండటంతో, సాధారణ మహిళలు అగ్రనాయకత్వానికి చేరువ కావడం ఒక సవాలుగా మారింది. రాజకీయాల్లో మహిళా ప్రాతినిధ్యం విషయంలో కొద్దిపాటి సానుకూల మార్పు కనిపిస్తోంది.

2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలను పరిశీలిస్తే, 175 స్థానాలకు గాను 22 మంది మహిళలు ఎమ్మెల్యేలుగా ఎన్నికయ్యారు (దాదాపు 13%). ఇది 2019 ఎన్నికలతో పోలిస్తే (8%, అంటే 14 మంది) మెరుగైన సంఖ్య. అయితే, ఈ సంఖ్య జనాభాలో సగం ఉన్న మహిళలకు తగినంత ప్రాతినిధ్యం కల్పించలేదని చెప్పవచ్చు. మెజారిటీ పార్టీలు మహిళా అభ్యర్థులను రంగంలోకి దించడంలో ఇంకా సంకోచిస్తూనే ఉన్నాయి.

వారసత్వ నాయకులు :

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో 'వారసత్వ రాజకీయాలు' దశాబ్దాలుగా ఒక వ్యవస్థగా కొనసాగుతున్నాయి. ముఖ్యంగా రాయలసీమ ప్రాంతంలో ఫ్యాక్షన్ నేపథ్యం, కోస్తాంధ్రలో సామాజిక వర్గాల ఆధిపత్యం కారణంగా, రాజకీయ కుటుంబాల నుంచి వచ్చే మహిళా నాయకులకు ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంటుంది. వారసత్వం వారికి రాజకీయ ప్రవేశానికి ఒక బలమైన పునాదిని కల్పించినప్పటికీ, ఆ వ్యవస్థలో నిలదొక్కుకోవడం, ప్రజల ఆదరణను కాపాడుకోవడం అనేది పూర్తిగా ఆ నాయకుల వ్యక్తిగత సామర్థ్యంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.

భూమా అఖిలప్రియ :

భూమా అఖిలప్రియ ప్రస్థానం కర్నూలు జిల్లాలోని ఆళ్లగడ్డ, నంద్యాల ప్రాంతాల్లో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజకీయ కుటుంబం అయిన భూమా నాగిరెడ్డి ,శోభ నాగిరెడ్డిల వారసత్వంతో మొదలైంది. తన తల్లిదండ్రుల అకాల మరణం తర్వాత, కుటుంబ రాజకీయ బాధ్యతలను భుజాన వేసుకుని ఆమె రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు. నంద్యాల ఉప ఎన్నికల్లో గెలుపు, ఆ తర్వాత మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టడం ఆమె రాజకీయ ఎదుగుదలకు చిహ్నాలుగా నిలిచాయి.

గల్లా అరుణకుమారి:

చిత్తూరు జిల్లాకు చెందిన గల్లా అరుణకుమారి, ప్రముఖ రాజకీయ కుటుంబం నుండి వచ్చారు. ఆమె తండ్రి, స్వతంత్ర సమరయోధులు పటూరి రాజగోపాల నాయుడు నుంచి రాజకీయ పాఠాలు నేర్చుకున్న ఆమె, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున మంత్రిగా అనేక కీలక శాఖలను నిర్వహించారు. 'ఐరన్ లేడీ'గా గుర్తింపు పొందిన ఆమె, ఆ తర్వాత టీడీపీలో చేరి రాజకీయ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు. ఆమె కుమారుడు గల్లా జయదేవ్ కూడా రాజకీయాల్లోకి రావడంతో, ఈ కుటుంబ రాజకీయ వారసత్వం మరింత బలపడింది. వారసత్వం ఉన్నప్పటికీ, పరిపాలనా దక్షత ,క్షేత్రస్థాయి కార్యకర్తలతో ఉన్న అనుబంధం కారణంగా ఆమె దశాబ్దాల పాటు రాజకీయాల్లో తన ప్రాభవాన్ని నిలబెట్టుకోగలిగారు.

వంగా గీత:

తూర్పుగోదావరి జిల్లాకు చెందిన వంగా గీత, రాజకీయ నేపథ్యం ఉన్న కుటుంబం నుండి వచ్చారు. ఆమె రాజకీయ ప్రయాణం సుదీర్ఘమైనది , బహుళ పార్టీల అనుభవం కలిగినది. టీడీపీ, ప్రజారాజ్యం, వైఎస్సార్సీపీ వంటి వేర్వేరు పార్టీల్లో పని చేసినా, ఆమె తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక ఓటు బ్యాంకును కాపాడుకుంటూ వస్తున్నారు. పార్టీలు మారినా కాకినాడ వంటి ప్రాంతాల్లో ఆమెకు ఉన్న రాజకీయ పట్టు, ప్రజా మద్దతు ఆమెను ఒక సీనియర్ నాయకురాలిగా నిలబెట్టాయి. వారసత్వ రాజకీయాలు ఆమెకు ఒక ప్రారంభ వేదికను ఇచ్చినప్పటికీ, మారే రాజకీయ సమీకరణాలకు అనుగుణంగా తనను తాను మలుచుకుంటూ ముందుకు సాగడం ఆమె ప్రత్యేకత.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో షెడ్యూల్డ్ కులాల) మహిళలు కీలక బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూ, తమ వర్గాల గొంతుకగా నిలుస్తున్నారు. ఇందులో తనేటి వనిత ప్రధానమైన పేరు. ఆమె గత ప్రభుత్వంలో హోం మంత్రిగా పనిచేసి, తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. దళిత మహిళా నాయకురాలిగా, పరిపాలనా దక్షతను చాటుకుంటూనే, తన నియోజకవర్గంలో పట్టును నిరూపించుకున్నారు. ఆమె ప్రస్థానం కేవలం రాజకీయ అదృష్టంపై కాకుండా, పార్టీ పట్ల విధేయత మరియు సమర్థవంతమైన పనితీరుపై ఆధారపడి సాగింది.గిరిజన వర్గాల నుంచి ప్రాతినిధ్యం వహించే మహిళా నాయకురాళ్ల సంఖ్య తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, వారు తమ ప్రాంత సమస్యలపై పోరాడుతున్నారు.

బిసి మహిళా నాయకులు:

వెనుకబడిన తరగతుల నుండి వచ్చిన నాయకులు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో కొత్త శకాన్ని సృష్టిస్తున్నారు. విడదల రజిని ఈ కోవకు చెందిన ఒక బలమైన నాయకురాలు. ఎటువంటి రాజకీయ కుటుంబ నేపథ్యం లేకపోయినా, యువ నాయకురాలిగా రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి, రాష్ట్ర మంత్రి స్థాయికి ఎదిగారు. క్షేత్రస్థాయిలో ప్రజలతో మమేకం కావడం, ప్రభుత్వ పథకాలను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడంలో ఆమె చూపిన చొరవ ఇతర యువ నాయకురాళ్లకు ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.

అలాగే ఆర్.కె. రోజా ఒక ప్రత్యేకమైన ఉదాహరణ. చలనచిత్ర పరిశ్రమ నుంచి వచ్చినప్పటికీ, ఆమె అద్భుతమైన వాక్చాతుర్యంతో ,అలాగే పార్టీకి అత్యంత విధేయురాలిగా ఉంటూ, మంత్రి స్థాయికి ఎదిగారు. సామాజికంగా బిసి వర్గాలకు చెందిన ఆమె, ప్రతిపక్షాలను ఎదుర్కోవడంలో , పార్టీ ఇమేజ్‌ను పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. వారసత్వ రాజకీయాలు లేకపోయినా, తనదైన శైలిలో ప్రజాకర్షణను పొంది, రాజకీయాల్లో నిలదొక్కుకోవడం ఆమె ప్రత్యేకత.

మహిళలు రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకుంటున్న ప్రధాన అంశాలు కొన్ని ఉన్నాయి. పురుషాధిక్యత కలిగిన పార్టీ నిర్మాణాలు, అంతర్గత ప్రజాస్వామ్య లోపం, ఎన్నికల ఖర్చు పెరిగిపోవడం వంటివి మహిళలను నిరుత్సాహపరుస్తున్నాయి. రాజకీయాల్లోకి వచ్చే చాలామంది మహిళలు కేవలం తమ భర్త లేదా కుటుంబ సభ్యుల 'ప్రాక్సీ' నాయకులుగా మిగిలిపోవడం వల్ల వారి స్వంత నిర్ణయాధికారం ప్రశ్నార్థకంగా మారుతోంది. క్షేత్రస్థాయిలో స్వయం సహాయక సంఘాలు మహిళా చైతన్యాన్ని పెంచినప్పటికీ, ఆ చైతన్యం అసెంబ్లీ స్థాయికి చేరే క్రమంలో రాజకీయ పార్టీల టికెట్ల కేటాయింపు నిబంధనలు అడ్డంకిగా మారుతున్నాయి. ఇవన్నీ సమస్యలుగా ఉన్నప్పటికీ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వారసత్వ రాజకీయ క్షేత్రం నుండి వస్తున్న నాయకులు మాత్రం తమ సామర్థ్యంతో రాజకీయంగా బలంగా ఎదుగుతున్నారు. ఏదేమైనప్పటికీ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మహిళలు తమదైన సత్తాను రాజకీయంగా చాటాలనే సంకల్పంతో ఉన్నప్పటికీ, వారసత్వ నేపథ్యం ఉన్న వారికి మాత్రం ఇది ఎంతో సానుకూలం అనడంలో సందేహం లేదు. వారసత్వ నేపథ్యం లేని నాయకులు ఎంతో కష్టపడి భిన్నమైన మార్గంలో ప్రజలకి దగ్గరై ఎన్నో ఒడిదుడుకులు ఎదుర్కుంటే తప్ప వారు గొప్ప నేతలుగా రాణించలేరు

* * *