కేంద్రానికి పట్టని ఏపీ కరువు తీవ్రత

ఎల్‌నినో ప్రభావంతో ఖరీఫ్ వర్షాలు ఆశాజనకంగా లేకపోవడంతో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా రైతులు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు. విత్తనాలు, ఎరువులు సిద్ధం చేసుకున్నా విత్తేందుకు తగిన వర్షం రాక, విత్తిన పంటలు కూడా ఎండిపోతున్నాయి. ప్రాథమిక అంచనా ప్రకారం 28 జిల్లాల్లో 513 మండలాలు కరువు పరిస్థితుల్లో ఉన్నాయి. వీటిలో 268 తీవ్రం, 245 మోస్తరు. కడప జిల్లా పరిపాలన 40 మండలాలన్నీ కరువు ప్రాంతాలుగా ప్రకటించాలని ప్రతిపాదించింది. అక్కడ సాధారణ వర్షపాతం 312.8 మిల్లీమీటర్లకు గాను 134.1 మిల్లీమీటర్లు మాత్రమే కురిసి 57.1 శాతం లోటు నమోదైంది. సాధారణ ఖరీఫ్ సాగు 76,496 హెక్టార్లకు గాను 29,201 హెక్టార్లలోనే, అంటే సుమారు 38 శాతంలోనే పంటలు వేశారు.

ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబునాయుడు వర్షాభావం ఒక్కటే కాకుండా శాస్త్రీయ ప్రమాణాలతో అంచనా వేసి అక్టోబరు 1న కరువు మండలాలను ప్రకటించాలని అధికారులను ఆదేశించారు. కలెక్టర్లు సెప్టెంబరు 24లోగా ప్రతిపాదనలు పంపాలి. రాష్ట్రస్థాయి కమిటీ సెప్టెంబరు 29న పరిశీలించాలి. ఉద్యాన పంటల రక్షణకు రూ. 190 కోట్లు కేటాయించారు. రాష్ట్రం నెలవారీ నివేదికలు కేంద్రానికి పంపాలి. కరువు ప్రకటన తర్వాతే ఎన్‌డీఆర్‌ఎఫ్ సాయం కోసం కేంద్ర బృందం రంగంలోకి వస్తుంది.

మాన్యువల్‌లో రెండు దశలు

కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆదేశాల ప్రకారం, కరువు నిర్ధారణలో మాన్యువల్ నిబంధనలు తప్పనిసరి. 2017 ఖరీఫ్ నుంచి ఇవి అమల్లో ఉన్నాయి. మండలం లేదా తాలూకా స్థాయిలోనే ప్రకటన ఉంటుంది.

మొదటి దశను ట్రిగ్గర్ 1 అంటారు. ఇది వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సుదీర్ఘ సగటు, సాధారణంగా 30 ఏళ్ల సగటుతో పోలిస్తే విచలనం లెక్కిస్తారు. ప్లస్ 19 నుంచి మైనస్ 19 శాతం వరకు సాధారణం. మైనస్ 20 నుంచి మైనస్ 59 శాతం వరకు లోటు. మైనస్ 60 నుంచి మైనస్ 99 శాతం వరకు అత్యధిక లోటు లేదా అల్ప వర్షం. ప్రామాణిక వర్షపాత సూచీ (ఎస్‌పీఐ) మైనస్ 1 కంటే తక్కువైతే కూడా లోటుగా పరిగణిస్తారు. వరుసగా మూడు నుంచి నాలుగు వారాలు వర్షం లేకపోవడం లేదా చాలా తక్కువగా ఉండటాన్ని డ్రై స్పెల్‌గా తీసుకుంటారు. లోటు వర్షం, డ్రై స్పెల్ రెండూ ఉంటే ట్రిగ్గర్ ఆన్ అవుతుంది. వర్షం సాధారణంగా ఉన్నా ఎక్కువ రోజులు వర్షం లేకపోతే కూడా ట్రిగ్గర్ పనిచేస్తుంది. రెండూ సాధారణమైతే కరువు ప్రక్రియ ఆగిపోతుంది.

ట్రిగ్గర్ ఆన్ అయిన తర్వాత రెండో దశ మొదలవుతుంది. నాలుగు ప్రభావ సూచీల్లో రాష్ట్రం ఏవైనా మూడింటిని ఎంచుకోవచ్చు.

పంటల విస్తీర్ణం విషయంలో జులై లేదా ఆగస్టు నాటికి సాధారణ సాగులో సగం కంటే తక్కువైతే తీవ్రంగా పరిగణిస్తారు. ఈశాన్య రుతుపవనాలపై ఆధారపడే ప్రాంతాల్లో నవంబరు లేదా డిసెంబరు కూడా చూస్తారు. రిమోట్ సెన్సింగ్‌లో ఎన్‌డీవీఐ, ఎన్‌డీడబ్ల్యూఐ విచలనం లేదా వెజిటేషన్ కండిషన్ ఇండెక్స్ (వీసీఐ) తీసుకుంటారు. మైనస్ 20 నుంచి మైనస్ 30 శాతం మోస్తరు. మైనస్ 30 కంటే ఎక్కువ తగ్గితే తీవ్రం. నేల తేమలో మొక్కలకు అందుబాటులో ఉన్న నేల తేమ (పీఏఎస్‌ఎం) లేదా తేమ సమర్థత సూచీ (ఎంఏఐ) చూస్తారు. జలవనరుల్లో రిజర్వాయర్ నిల్వ సూచీ, భూగర్భజల కరువు సూచీ, ప్రవాహ కరువు సూచీలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.

ఎంపిక చేసిన మూడింటిలో కనీసం రెండు తీవ్రం, ఒకటి మోస్తరు అయితే తీవ్ర కరువు. రెండు మోస్తరు అయితే మోస్తరు కరువు. ఆ తర్వాత భూ సత్యాసత్యత చేపడతారు. కరువుగా గుర్తించిన మండలంలోని గ్రామాల్లో 10 శాతం గ్రామాల్లో, ఒక్కో గ్రామంలో ఐదు చోట్ల పొలాలను పరిశీలిస్తారు. తాగునీరు, మేత ధరలు, కూలీల వలస, వ్యవసాయ కూలీ రేట్లు అనుబంధ సూచీలు. ఇవి ప్రధాన ప్రమాణాలు కావు.

రైతు సంఘాల ఆందోళన

రైతు సంఘాల నేతలు లెక్కలు ఆలస్యమవుతున్నాయని, పంట నష్టం అంచనా వేసేలోపు రైతు అప్పుల్లో కూరుకుపోతున్నాడని అంటున్నారు. కొన్ని మండలాల్లో వర్షం కొంత కురిసినా విత్తే సమయానికి రాలేదని, సగటు వర్షపాతం సాధారణంగా కనిపించినా పంట దెబ్బతింటోందని వాదిస్తున్నారు. మాన్యువల్ డ్రై స్పెల్‌ను గుర్తించడం దీనికే. అయినా భూమి సర్వే ఆలస్యమైతే నష్టం తక్కువగా నమోదవుతుందని భయపడుతున్నారు.

వ్యవసాయ శాఖ అధికారులు మాత్రం వర్షం, విత్తన విస్తీర్ణం, భూగర్భజలాలు, నేల తేమ, ఉపగ్రహ చిత్రాలు, రిజర్వాయర్ నిల్వలు అనే ఆరు అంశాలతో అంచనా సాగుతోందని చెబుతున్నారు. కలెక్టర్ల పర్యవేక్షణలో క్షేత్ర బృందాలు పంట, దిగుబడి నష్టాన్ని నమోదు చేస్తున్నాయి.

రాష్ట్రం ప్రకటించిన తర్వాత కేంద్రం ఎన్‌డీఆర్‌ఎఫ్ నిధుల కోసం ఐఎంసీటీని పంపుతుంది. బృందం మండలాల నమూనాను, పంట నష్టాన్ని, మాన్యువల్ ప్రమాణాలను సరిచూస్తుంది. రాష్ట్ర ప్రకటనే సరిపోదు. కేంద్ర ధృవీకరణ తర్వాతే ఇన్‌పుట్ సబ్సిడీ, పంట నష్ట పరిహారం విడుదలవుతాయి. రైతులు ఇప్పుడు ఎదురుచూస్తున్నది అక్టోబరు 1 జాబితానే.