ఎవరీ రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు?

ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో జమీందారీ వ్యవస్థ అంటే కేవలం పన్నుల వసూళ్లు, అధికార దర్పం మాత్రమే కాదు.. అది ప్రజాహితం, ధర్మ రక్షణ అని నిరూపించిన మహనీయుడు రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు. 18వ శతాబ్దం చివరలో గుంటూరు-అమరావతి ప్రాంతాన్ని ఏలిన ఈ 'ధర్మ ప్రభువు' జయంతి సందర్భంగా నేడు తెలుగు రాష్ట్రం ఆయనను ఘనంగా స్మరించుకుంటోంది.

వెంకటాద్రి నాయుడు తన పరిపాలనా కేంద్రాన్ని చింతపల్లి నుంచి కృష్ణా తీరంలోని అమరావతి-ధరణికోట ప్రాంతానికి మార్చడం ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలో ఒక కీలక మలుపు. పాడైపోయిన కోటలను పునర్నిర్మించి, అమరావతిని ఒక రాజకీయ శక్తిగా మార్చారు. ఆ కాలంలోనే రహదారులు, సాగునీటి కోసం చెరువులు, కాలువలు తవ్వించి వ్యవసాయాన్ని పండుగలా మార్చారు.

రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు వ్యక్తిగత జీవితం, ఆయన ఆస్తులకు సంబంధించిన అంశాలు చరిత్రలో చాలా ఆసక్తికరమైనవి, వివాదాస్పదమైనవి కూడా.

రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడుకి సొంత సంతానం (మగ పిల్లలు) లేరు. ఆయనకు ముగ్గురు భార్యలు ఉన్నప్పటికీ, వారెవరికీ పుత్ర సంతానం కలగలేదు. తన వంశం నిలబడాలని, రాజ్యాధికారం కొనసాగాలని ఆయన తన తమ్ముడి కుమారులను దత్తత తీసుకున్నారు.

వీరిలో జగన్నాథ బాబు, రామనాథ బాబు ముఖ్యులు. అయితే, ఆయన మరణానంతరం ఈ దత్తత విషయమై, ఆస్తుల వారసత్వంపై సుదీర్ఘమైన న్యాయ పోరాటాలు జరిగాయి.

ట్రస్ట్ భూములు, ఆస్తుల వివాదం...

వెంకటాద్రి నాయుడు తన పాలనా కాలంలో వేల ఎకరాల భూమిని దేవాలయాలకు, బ్రాహ్మణులకు (అగ్రహారాలుగా), సామాజిక అవసరాల కోసం దానం చేశారు.

అమరావతి అమరేశ్వర స్వామి ఆలయం, మంగళగిరి, చేబ్రోలు వంటి ప్రాంతాల్లోని వేల ఎకరాల భూమిని ఆయన ఆలయ ట్రస్టుల పేరిట రాసిచ్చారు. నేటికీ ఆయా ఆలయాలకు ఉన్న ప్రధాన ఆదాయ వనరులు ఆయన ఇచ్చిన భూములే.

కాలక్రమేణా ఆయన వారసుల మధ్య వచ్చిన గొడవలు, కోర్టు కేసులు, ప్రభుత్వ భూసేకరణ వల్ల చాలా భూములు అన్యాక్రాంతమయ్యాయి. కొన్ని భూములు 'వాసిరెడ్డి ట్రస్ట్' పేరిట లేదా ఎండోమెంట్ శాఖ పరిధిలో ఉన్నాయి.

రాజధాని అమరావతిలో భూములు..

ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతి పరిధిలో కూడా రాజా వాసిరెడ్డి వంశీయులకు సంబంధించిన భూములు ఉండటం, వాటి వారసత్వం గురించి గతంలో చర్చలు జరిగాయి. ఆయన వారసులుగా చెప్పుకునే వారు నేటికీ కొన్ని ఆస్తుల కోసం న్యాయపోరాటం చేస్తూనే ఉన్నారు.

ఆయనకు సంతానం లేకపోయినా, ఆయన నిర్మించిన వందలాది ఆలయాలు, చెరువులు, అమరావతి నగరం ఆయన పేరును చిరస్థాయిగా నిలిపాయి. అందుకే ఆయనను- సంతానం లేకపోయినా లోకోపకారం కోసం పేరు నిలబెట్టుకున్నవాడు- అని కూడా కొందరు చరిత్రకారులు అభివర్ణిస్తారు.

దేవాలయాల ధర్మకర్త..

తెలుగు నేల మీద వెంకటాద్రి నాయుడు సంతకం లేని శివాలయం అరుదు అంటే అతిశయోక్తి కాదు. అమరావతిలోని అమరలింగేశ్వర స్వామి ఆలయానికి ధర్మకర్తగా ఉండి, నేడు మనం చూస్తున్న వైభవాన్ని కల్పించారు. చేబ్రోలు ప్రాంతంలో వందకు పైగా ఆలయాలను నిర్మించి, ఆ ప్రాంతానికి 'దక్షిణ కాశీ' అనే ఖ్యాతిని తీసుకువచ్చారు. మంగళగిరి పానకాల స్వామి ఆలయానికి నేడు ఉన్న ఎత్తైన గాలిగోపురం ఆయన భక్తికి నిదర్శనం.

ఆయనను ప్రజలు 'ధర్మరాజు'గా కొలిచేవారు. కరువు కాటకాలు వచ్చినప్పుడు తన ధాన్యగారాలను తెరిచి పేద ప్రజలను ఆదుకున్న గొప్ప దాత. పన్నుల భారం తగ్గించి, రైతులకు రక్షణ కల్పించి, న్యాయ పాలన అందించడంలో ఆయన ఒక కొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు.

వర్తమాన ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అమరావతిని రాజధానిగా నిర్మిస్తున్న తరుణంలో, ఆ ప్రాంతానికి మొదటి పునాది వేసిన వెంకటాద్రి నాయుడు చరిత్ర నేటి తరానికి స్ఫూర్తిదాయకం. ఒక విజనరీ నాయకుడిగా ఆయన వేసిన అడుగులే నేటికీ ఆ ప్రాంత ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక వైభవానికి ఆధారాలు. జమీందారీ దర్పం కంటే జనహితమే మిన్న అని చాటిన రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు.. తెలుగు జాతి గుండెల్లో ఒక ధ్రువతార.

ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు గతంలో కూడా అమరావతి రాజధాని నిర్మాణ సమయంలో వెంకటాద్రి నాయుడు స్ఫూర్తిని పలుమార్లు ప్రస్తావించారు. అమరావతి ప్రాంతాన్ని ఒక గొప్ప విజ్ఞాన, ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దిన ఆయన చరిత్ర, నేటి రాజధాని అభివృద్ధికి ఒక ప్రేరణగా ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. అందుకే ఆయన జయంతి లేదా ప్రత్యేక సందర్భాల్లో ప్రభుత్వం అధికారికంగా నివాళులర్పిస్తోంది. ఆయనకు నివాళులర్పించడం ద్వారా ప్రభుత్వం అమరావతి సెంటిమెంట్‌ను, చారిత్రక వారసత్వాన్ని ప్రజల్లోకి బలంగా తీసుకెళ్లే ప్రయత్నం చేస్తోంది.