మతాలకు అతీతంగా కొనసాగుతున్న దుర్గా పూజ

బెంగాల్‌లో దుర్గా పూజ అనేది కేవలం ఒక మతపరమైన వేడుక మాత్రమే కాదు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో హిందూ, ముస్లిం కుటుంబాల భాగస్వామ్యంతో ఈ పండుగ తరతరాలుగా కొనసాగుతోంది. అయితే, పండుగలో మాంసాహారం, బిర్యానీ ప్రకటనలు, మతాచారాలపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తమవుతుండటం మరోవైపు చర్చకు దారితీస్తోంది.

600 ఏళ్లుగా కొనసాగుతున్న ముస్లిం మహిళ జ్ఞాపకం

ముర్షిదాబాద్ జిల్లాలోని బహురా గ్రామంలో బెనర్జీ జమీందారీ కుటుంబం నిర్వహించే కోడాఖాకి దుర్గా పూజకు సుమారు 600 ఏళ్ల చరిత్ర ఉంది. ఈ పూజలో లోకర్ మా అనే ముస్లిం వితంతువు పాత్ర ఇప్పటికీ ప్రత్యేకంగా గుర్తుచేసుకుంటారు.

స్థానిక కథనం ప్రకారం, బెనర్జీ కుటుంబానికి చెందిన పూర్వీకుడి కలలో దుర్గాదేవి కనిపించి లోకర్ మా నుంచి నైవేద్యం స్వీకరించాలని కోరిందట. పేదరికం వల్ల నైవేద్యానికి కావాల్సిన పదార్థాలు కొనలేనని ఆమె చెప్పడంతో, కోడా అనే పాతకాలపు ధాన్యాన్ని సేకరించి కోడా నారు అనే తీపి పదార్థాన్ని తయారు చేయాలని దేవత సూచించినట్లు చెబుతారు. అలా ప్రారంభమైన సంప్రదాయం కారణంగానే ఈ పూజకు కోడాఖాకి దుర్గా అనే పేరు వచ్చిందని స్థానికుల విశ్వాసం.

లోకర్ మా మరణించినప్పటికీ, ఆమె కుటుంబం ప్రారంభించిన సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది. ముస్లిం గ్రామస్థులు ప్రత్యేక బియ్యాన్ని అందించడంతో పాటు పూజా ఏర్పాట్లలోనూ సహకరిస్తున్నారు. అమ్మవారికి స్వాగతం పలికే కార్యక్రమాల్లో ముస్లిం మహిళలు చీరలు, శంఖపు గాజులు, పగడపు గాజులు, సింధూరంతో పాల్గొంటున్నారు.

ఈ పూజలో మరో విశేషం కూడా ఉంది. శాక్త సంప్రదాయం ప్రకారం జంతుబలి ఇచ్చిన తర్వాత, వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందిన కీర్తనలు నిర్వహిస్తారు. సాధారణంగా భిన్నమైన ఆచారాలుగా భావించే ఈ రెండు సంప్రదాయాలు ఒకే వేడుకలో కొనసాగడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

మాంసాహారంపై వివాదం.. బిర్యానీ ప్రకటనలపై అభ్యంతరాలు

ఈ ఏడాది ఆగస్టులో విశ్వహిందూ పరిషత్ దుర్గా పూజ మండపాల వద్ద మాంసాహారాన్ని దూరంగా ఉంచాలని సూచించడంతో వివాదం మొదలైంది. ముస్లింలు మండపాలకు వచ్చి విగ్రహాలను చూడవచ్చని, అయితే మతపరమైన ఆచారాలను కలపకూడదని ఆ సంస్థ ప్రతినిధి అభిప్రాయపడ్డారు. ఆ తర్వాత ఆహారపు అలవాట్లపై ఎలాంటి నిషేధం విధించలేదని సంస్థ స్పష్టం చేసింది.

అయినప్పటికీ, హిందూ మతప్రచారకుడు ధీరేంద్ర కృష్ణ శాస్త్రి కూడా దుర్గాదేవి విగ్రహాల వద్ద మాంసాహారాన్ని ఉంచకూడదనే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు.

సిలిగురిలో హిందూ జాగరణ్ మంచ్ హిందువులకు చెందిన దుకాణాల్లోనే బిర్యానీ, మాంసం, పూజా సామగ్రి కొనుగోలు చేయాలని కోరుతూ పోస్టర్లు ఏర్పాటు చేసింది. హిందూ వ్యాపారాలకు మద్దతు ఇవ్వడమే తమ ఉద్దేశమని ఆ సంస్థ తెలిపింది. ఈ ప్రచారంతో తమకు సంబంధం లేదని బీజేపీ బెంగాల్ విభాగం స్పష్టం చేసింది.

హుగ్లీ జిల్లాలోని హింద్‌మోటర్‌లో దుర్గాదేవి చిత్రంతో పాటు బిర్యానీ, గుడ్లు, చేపల వంటకాలను చూపిస్తూ ఏర్పాటు చేసిన ప్రకటనలపై స్థానిక బీజేపీ సభ్యులు అభ్యంతరం తెలిపారు. దీంతో దుకాణ యజమాని బ్యానర్లను తొలగించి పోలీసులకు లిఖితపూర్వక క్షమాపణ సమర్పించారు. బిరాటి ప్రాంతంలోనూ ఇలాంటి ప్రకటనలపై అభ్యంతరాలు రావడంతో పోలీసులు జోక్యం చేసుకుని బ్యానర్లను తొలగించారు.

నిమజ్జన సమయంలో ముస్లింల చేతుల్లో దీపాలు

మాల్దా జిల్లాలోని చంచల్ రాజ్‌బారి దుర్గా పూజకు 375 ఏళ్లకు పైగా చరిత్ర ఉన్నట్లు భావిస్తున్నారు. ఇక్కడ దశమి రోజు అమ్మవారి విగ్రహాన్ని నిమజ్జనానికి తీసుకెళ్లేటప్పుడు ముస్లిం గ్రామస్థులు దీపాలు, లాంతర్లు, టార్చ్‌లతో దారి చూపిస్తారు. కొందరు మొబైల్ ఫోన్ల వెలుతురుతోనూ మార్గాన్ని ప్రకాశవంతం చేస్తారు.

స్థానిక కథనం ప్రకారం, దుర్గాదేవి నిమజ్జనం సమయంలో వెలుతురు చూపించాలని ఒక ముస్లిం మహిళకు కలలో సూచించిందట. అప్పటి నుంచి ఈ ఆచారం తరతరాలుగా కొనసాగుతోందని స్థానికులు చెబుతున్నారు. నిమజ్జనం జరిగే ప్రాంతానికి వెళ్లే దారిని, నది ఒడ్డును శుభ్రం చేయడంలోనూ ముస్లిం గ్రామస్థులు సహకరిస్తున్నారు.

అజాన్ వినిపిస్తుండగా అమ్మవారికి హారతి

హుగ్లీ జిల్లాలోని భాలియా గ్రామంలో సర్కార్ కుటుంబం నిర్వహించే దుర్గా పూజలో మరో ప్రత్యేకత కనిపిస్తుంది. సాయంత్రం అమ్మవారికి హారతి ఇచ్చే సమయంలోనే మసీదు నుంచి అజాన్ వినిపిస్తుంది. తమ జమీందారీ పరిధిలో నివసించే ముస్లింలు కూడా పండుగలో భాగస్వాములు కావాలనే ఉద్దేశంతో పూర్వీకుడు బాబు రామ్ సర్కార్ ఈ సంప్రదాయాన్ని ప్రారంభించినట్లు కుటుంబ సభ్యులు చెబుతున్నారు.

ఈ ఆచారాలు కొనసాగుతున్నంత మాత్రాన బెంగాల్‌లో మతపరమైన ఉద్రిక్తతలు పూర్తిగా తొలగిపోయాయని చెప్పలేము. ప్రకటనల్లో మతపరమైన చిత్రాలను ఉపయోగించడంపై ఉన్న వివాదాలకూ ఇవి నేరుగా పరిష్కారం చూపవు.

అయితే, దుర్గా పూజలో స్థానిక సంప్రదాయాలు, కుటుంబాల చరిత్రలు, వివిధ వర్గాల భాగస్వామ్యం ఎంత కీలకమో ఈ ఉదాహరణలు తెలియజేస్తున్నాయి. మారుతున్న రాజకీయ, సామాజిక పరిస్థితుల్లో ఈ సంప్రదాయాలను భవిష్యత్తు తరాలకు అందించడం ఆయా కుటుంబాలు, సమాజాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.