పాస్‌పోర్ట్ ఉంటే పౌరులం కాదా? దేశవ్యాప్తంగా రేగిన పౌరసత్వ వివాదం!

"భారతదేశంలో పుట్టి పెరిగి, ఇక్కడే పన్నులు కడుతూ, అన్ని ప్రభుత్వ విచారణల తర్వాత సంపాదించుకున్న పాస్‌పోర్ట్.. ఇవాళ కేవలం ఒక ప్రయాణ పత్రం (ట్రావెల్ డాక్యుమెంట్) మాత్రమేనా? దానికి పౌరసత్వానికి ఏమాత్రం సంబంధం లేదా?"—ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా సగటు మధ్యతరగతి పౌరుడిని వేధిస్తున్న అతిపెద్ద ప్రశ్న ఇది. ఇటీవల విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ అధికారి ఒకరు చేసిన వ్యాఖ్యలు ఈ తీవ్రమైన చర్చకు తెరలేపాయి.

ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సవరణ (స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్) నేపథ్యంలో ఈ వ్యవహారం ప్రజల్లో మరింత భయాందోళనలను రేకెత్తిస్తోంది. దీనిపై జరిగిన చర్చలో ప్రముఖ న్యాయవాది నాగేంద్రనాథ్, జర్నలిస్టు జీపీ వెంకటేశ్వర్లు పాల్గొన్నారు. అమరయ్య మోడరేటర్ గా వ్యవహారించారు.

ప్రస్తుతం తెలుగు రాష్ట్రాలతో పాటు దేశవ్యాప్తంగా ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియ ముమ్మరంగా సాగుతోంది. అయితే, ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా అధికారులు క్షేత్రస్థాయిలో ప్రజల ఇళ్లకు వెళ్లి 2002 నాటి ఓటర్ల వివరాలను, తాత ముత్తాతల గుర్తింపు కార్డులను అడుగుతుండటం తీవ్ర గందరగోళానికి దారితీస్తోంది. దశాబ్దాలుగా ఇక్కడే నివసిస్తున్నప్పటికీ, పాత రికార్డులు లేవనే నెపంతో లక్షలాది మంది ఓట్లను పెండింగ్‌లో పెట్టడం లేదా తొలగించడం జరుగుతోందనే విమర్శలు వస్తున్నాయి.

మరోవైపు, పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఒక జర్నలిస్ట్ ఓటర్ ఐడీ కోసం దరఖాస్తు చేసుకుంటూ తన పాస్‌పోర్ట్‌ను ఆధారంగా చూపించగా, అధికారులు దానిని తిరస్కరించడం ఈ వివాదాన్ని మరింత పెంచింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన 12 రకాల గుర్తింపు పత్రాల్లో పాస్పోర్ట్ ఉన్నప్పటికీ, దానిని నిరాకరించడం వెనుక రాజకీయ, మతపరమైన వ్యూహాలు దాగి ఉన్నాయనే అనుమానాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

చట్టాలు.. రాజ్యాంగం ఏం చెబుతున్నాయి?

ఈ అంశంపై లీగల్ నిపుణులు మరియు సీనియర్ జర్నలిస్టుల విశ్లేషణ ప్రకారం.. కేంద్ర ప్రభుత్వమే అత్యంత కఠినమైన పోలీస్ వెరిఫికేషన్ తర్వాత పాస్పోర్ట్‌ను జారీ చేస్తుంది. ఒక వ్యక్తి జాతీయతను (Nationality) అంతర్జాతీయంగా ధృవీకరించేది పాస్‌పోర్ట్ మాత్రమే. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 5 ప్రకారం 1950 నాటికి భారత భూభాగంలో నివసించేవారంతా పౌరులే.

అయితే, 2004లోనే సిటిజన్షిప్ యాక్ట్ (సెక్షన్ 14A)కు తెచ్చిన సవరణ ప్రకారం దేశంలోని ప్రతి పౌరుడికీ 'నేషనల్ ఐడెంటిటీ కార్డ్' (జాతీయ గుర్తింపు కార్డు) ఇవ్వాల్సి ఉంది. కానీ, ఇప్పటివరకు ఏ ప్రభుత్వమూ ఆ కార్డును జారీ చేయలేదు. దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా తీసుకొచ్చిన ఆధార్ కార్డును కేవలం వ్యక్తిగత వివరాల కోసమేనని చెబుతూ, దేనికీ పూర్తిస్థాయి పౌరసత్వ గుర్తింపును ఇవ్వకపోవడం పాలకుల వైఫల్యంగా నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు. సరిహద్దుల ద్వారా వచ్చే అక్రమ వలసదారులను అరికట్టడాన్ని ఎవరూ తప్పుపట్టనప్పటికీ, ఆ వెరిఫికేషన్ ప్రక్రియలో పారదర్శకత ఉండాలని, నిజమైన పౌరులు భయపడే పరిస్థితి రాకూడదని స్పష్టం చేస్తున్నారు.

ఆధార్ కార్డు కోసం కనుపాపలు, వేలిముద్రలు సేకరించి శరీరాన్నే స్కాన్ చేస్తున్న డిజిటల్ ఇండియాలో.. ఒక పౌరుడు తన పౌరసత్వాన్ని నిరూపించుకోవడానికి బిక్కుబిక్కుమంటూ బతకాల్సి రావడం ప్రజాస్వామ్యానికే సవాల్ అని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ గందరగోళానికి స్వస్తి పలకాల్సిన బాధ్యత కేంద్ర ప్రభుత్వంపై ఉంది. రాబోయే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లోనే ఒక స్పష్టమైన బిల్లును ప్రవేశపెట్టి, పౌరసత్వానికి ఏ కార్డు ప్రామాణికమో చట్టబద్ధంగా ప్రకటించాలని, ప్రజల్లో ఉన్న భయాందోళనలను తొలగించాలని దేశవ్యాప్తంగా డిమాండ్ వ్యక్తమవుతోంది.