దాహంతో అల్లాడుతున్న నల్లమల వన్యప్రాణులు..
కుంటలు ఎండిపోతుండటంతో ఊళ్ల వైపు పరుగులు తీస్తున్న వన్యప్రాణులు
సహజ నీటి వనరులు వేసవిలో ఎండిపోవడం, కొన్ని సాసర్పిట్స్లో నీరు నిలవకపోవడం, మనుషులు, జంతువుల మధ్య ఘర్షణ పెరుగుతోంది.
తూర్పు కనుమల్లో జీవవైవిధ్యానికి పుట్టినిల్లుగా పేరొందిన నల్లమల అడవుల్లో ప్రతి ఏడాది జనవరి నుంచి మే వరకు ఒకే దృశ్యం పునరావృతమవుతుంది. వాగులు, గుండాలు, చిన్న కుంటలు ఎండిపోతాయి. దుప్పులు, ఎలుగుబంట్లు, చిరుతలు, పులులు తాగునీటి కోసం కిలోమీటర్లు నడుస్తాయి. కొన్ని జంతువులు అటవీ సరిహద్దు గ్రామాల్లోని చెరువుల వద్దకు దిగి వస్తాయి. అక్కడే మనిషి, జంతువు ఘర్షణ మొదలవుతుంది.
నల్లమల కొండలు, కృష్ణా నది గుండెల్లోంచి ప్రవహించే నీరు... ఇది విశాలమైన అడవికి జీవనాధారం. అయితే లోతట్టు ప్రాంతాల్లో నీరు ఉన్నా, ఎత్తైన పీఠభూములు, రాతి నేలల్లో వేసవికి నీరు అంతంతమాత్రమే మిగులుతుంది.
నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (ఎన్ఎస్టీఆర్) దేశంలోనే అతిపెద్ద పులుల అభయారణ్యం. ఇది సుమారు 3,728 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో నంద్యాల, ప్రకాశం, పల్నాడు (ఆంధ్రప్రదేశ్)తో పాటు నల్గొండ, మహబూబ్నగర్ (తెలంగాణ) జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉంది. కోర్ ప్రాంతం దాదాపు 1,200 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇక్కడ పులులు, చిరుతలు, ఎలుగుబంట్లు, అడవి కుక్కలు, జింకలు, సాంబార్, నీల్గాయ్, అడవి పందులు సహా 50 రకాల క్షీరదాలు, 200 పక్షి జాతులు నమోదయ్యాయి.
2024 స్థితి నివేదిక ప్రకారం ఎన్ఎస్టీఆర్లో పులుల సంఖ్య 76 (11 పిల్లలు వేరు). కొన్ని అటవీశాఖ అంచనాలు 87 వరకు చెబుతాయి. అయితే ఈ విస్తారమైన అడవిలో మాంసాహారులకు ఆహారమయ్యే శాకాహార జంతువుల సాంద్రత తక్కువగానే ఉంది. అధికారిక అంచనాల ప్రకారం సుమారు 18,000 శాకాహార జంతువులు, అంటే 100 హెక్టార్లకు సుమారు మూడు జంతువులు మాత్రమే. నీరు లేకపోతే ఈ జంతువులు చెదిరిపోతాయి. పులులు కూడా ఆహారం, నీటి వెంట గ్రామాల వైపు వస్తాయి.
నీటి కుంటల పరిస్థితి ఏమిటి?
అటవీశాఖ నల్లమలలో మూడు రకాల నీటి వ్యవస్థను నిర్వహిస్తోంది.
1. సహజ వనరులు: వాగులు, గుండాలు, శాశ్వత చెరువులు. ఎన్ఎస్టీఆర్లో 150కు పైగా సహజ నీటి కాయలు ఉన్నట్లు 2024లో అప్పటి ఫీల్డ్ డైరెక్టర్ బి.ఎన్.ఎన్. మూర్తి చెప్పారు. వీటిలో చాలా వాగులు రుతుపవనాల తర్వాత నిండి, జనవరి, మార్చి నాటికి ఎండిపోతాయి. శ్రీశైలం ఆనకట్ట, కృష్ణా నది లోయలో నీరు ఉన్నా, లోపలి పీఠభూములకు అది చేరదు.
2. కృత్రిమ కుంటలు, చెక్డ్యామ్లు: వాగులపై చెక్డ్యామ్లు, పెర్కొలేషన్ ట్యాంకులు, రాక్ఫిల్ డ్యామ్లు నిర్మిస్తారు. వీటి ఉద్దేశం జంతువులకు తాగునీరు, భూగర్భ జలాల పెంపు.
కొన్ని విభాగాల గణాంకాలు ఇలా ఉన్నాయి
| ప్రాంతం | ఏర్పాటు | సంఖ్య / వివరం |
| పశ్చిమ ప్రకాశం (900 చ.కి.మీ.) | సాసర్పిట్స్ | 100 |
| పశ్చిమ ప్రకాశం | చెక్డ్యామ్లు, సహజ కుంటలు | 70 |
| పశ్చిమ ప్రకాశం | సోలార్ వ్యవస్థలు | 25 (ఒక్కోటి రూ. 6–7 లక్షలు) |
| నల్గొండ అటవీ ప్రాంతం (65,030 హెక్టార్లు) | చెక్డ్యామ్లు | 162 |
| నల్గొండ | పెర్కొలేషన్ ట్యాంకులు | 188 |
| నల్గొండ | రాక్ఫిల్ డ్యామ్లు | 408 |
| నల్గొండ | రెయిన్వాటర్ హార్వెస్టింగ్ గుంతలు | 1,27,167 |
| ఎన్ఎస్టీఆర్ | సోలార్ బోర్వెల్స్ | 110 (2024 లెక్క) |
| ఎన్ఎస్టీఆర్ (అధికారిక సైట్) | సోలార్ పంప్ సెట్లు | 26 (డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్ సహకారం) |
| మార్కాపురం డివిజన్ | సాసర్పిట్స్ | సుమారు 200 |
ఈ సంఖ్యలు విభాగాల వారీగా, సంవత్సరాల వారీగా వేరు. మొత్తం నల్లమలకు ఒకే అధికారిక జాబితా బహిరంగంగా లేదు. ఇదే అసలు సమస్య. నిర్మాణాలు ఉన్నా, నిర్వహణ ఏకరీతిగా లేదు.
3. సాసర్పిట్స్ (తొట్లు): నీటి వాగు లేని లోపలి అడవిలో కాంక్రీటు పూతతో తక్కువ లోతు గుంతలు తవ్వి, ట్యాంకర్లతో నీరు నింపుతారు. ఎన్ఎస్టీఆర్ అధికారిక వివరణ ప్రకారం ట్రాప్ కెమెరాల్లో పులులు, చిరుతలు, జింకలు ఈ తొట్ల వద్దకు వచ్చినట్లు నమోదయ్యాయి. 2024 వేసవిలో ఎన్ఎస్టీఆర్లో 20 నుంచి 25 ట్రాక్టర్లు నీరు సరఫరా చేశాయి. నీటి పరిస్థితిని పర్యవేక్షించేందుకు సుమారు 250 మంది సిబ్బంది ఉన్నట్లు అధికారులు చెప్పారు.
మార్చి 2026లో పశ్చిమ ప్రకాశంలో మరో రూ. 1.5 కోట్లతో సోలార్ బోర్వెల్ మోటార్లు ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు అటవీశాఖ ప్రకటించింది. “వేసవి దగ్గరపడుతున్న నేపథ్యంలో సోలార్ వ్యవస్థలు నీటి లభ్యతను హామీ ఇస్తాయి,” అని నాగులవరం డిప్యూటీ ఫారెస్ట్ రేంజ్ ఆఫీసర్ ఎం. ప్రసాద రెడ్డి అన్నారు.
అయితే క్షేత్రస్థాయిలో వేరే చిత్రం కనిపిస్తుంది. కొన్ని పాత కుంటలు ఒండ్రుతో నిండి నీరు నిలవడం లేదు. కొన్ని సాసర్పిట్స్ పగిలి, లీక్ అవుతున్నాయి. నిధులు ఆలస్యం అయితే ట్యాంకర్ సరఫరా ఆగుతుంది. చెంచు గూడేల దగ్గర కూడా నీటి కొరత ఉందని గత నివేదికలు చెబుతున్నాయి. అప్పాపూర్ లాంటి కోర్ ప్రాంత గూడేల్లో వాగుపై చెక్డ్యామ్ కోసం స్థానికులు ఏళ్లుగా డిమాండ్ చేస్తున్నారు. ఒకసారి కట్టిన ఆనకట్ట వరదలో కొట్టుకుపోయిందని నివాసితులు చెప్పారు.
ఎందుకు జంతువులు ఊళ్లలోకి వస్తాయి?
ఎన్ఎస్టీఆర్ స్వయంగా చెప్పిన కారణం స్పష్టం: వేసవిలో రుతువారీ నీటి వనరులు ఎండిపోతాయి. మిగిలిన కొద్ది శాశ్వత వనరుల వద్ద అడవి జంతువులు, పశువులు ఢీకొంటాయి. అక్కడే వేటగాళ్లు ఉచ్చులు వేస్తారు. నీరు లేకపోతే జంతువులు బఫర్ జోన్ గ్రామాల్లోని చెరువులకు దిగి వస్తాయి. ఆత్మకూరు, నంద్యాల, యర్రగొండపాలెం, దోర్నాల సరిహద్దుల్లో ఎలుగుబంట్లు, పులుల కదలికలు గతేళ్లలో నమోదయ్యాయి. నక్షత్ర తాబేళ్లు రోడ్లపై నీటి కోసం నడవడం వేసవిలో సాధారణ దృశ్యం. రోడ్లపై వాహనాల కింద పడి చనిపోయే జంతువుల సంఖ్య కూడా పెరుగుతుంది.
నల్గొండ జిల్లా అటవీ అధికారి పి. రాజశేఖర్ చెప్పిన మాట ఇదే సమస్యను సంగ్రహిస్తుంది. “అడవిలోనే నీరు దొరికితే జంతువులు గ్రామాల్లోకి రావు. అంతకు ముందు అదే మనిషి, జంతువు ఘర్షణకు కారణమయ్యేది.” ట్రాప్ కెమెరాల్లో నీటి నిర్మాణాల తర్వాత ఎలుగుబంట్లు, తోడేళ్లు, అడవి పిల్లుల కదలికలు పెరిగినట్లు ఆ విభాగం చెప్పింది.
ఇప్పుడు పరిస్థితి ఏమిటి?
సెప్టెంబరు 2026 నాటికి రుతుపవనాల తర్వాత సహజ వాగులు, కుంటలు నిండి ఉండే అవకాశం ఉంది. జులై 1 నుంచి సెప్టెంబరు 30 వరకు ఎన్ఎస్టీఆర్ కోర్ ప్రాంతం పులుల సంతానోత్పత్తి కాలం కోసం మూసివేశారు. ఈ సమయంలో మానవ కదలిక తగ్గడం జంతువులకు ఉపశమనం. కానీ అసలు పరీక్ష మళ్లీ జనవరి నుంచే మొదలవుతుంది. ఈ ఏడాది కృష్ణా నదిలో ఎల్నినో ప్రభావంతో నీటి లభ్యతపై ఆందోళన ఉంది. శ్రీశైలం–నాగార్జునసాగర్ నిల్వలపై ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ వివాదం కొనసాగుతోంది. అడవి లోపలి కుంటలకు ఆ నదీజలాలు నేరుగా చేరవు. అవి వర్షం, చెక్డ్యామ్లు, సోలార్ బోర్లపైనే ఆధారపడతాయి.
జనవరి 2026లో వెలువడిన ఒక సంపాదకీయం నల్లమలలో సహజ వనరులు ఎండిపోయి జంతువులు అలమటిస్తున్నాయని, తాత్కాలిక తొట్లు విస్తారమైన అడవికి సరిపోవని హెచ్చరించింది. ఎండాకాలం ముందే ప్రణాళిక, పాత కుంటల తవ్వకం, సోలార్ పంపులు, ట్యాంకర్ మార్గాలు, డ్రోన్తో నీటి వనరుల పర్యవేక్షణ అవసరమని అందులో పేర్కొన్నారు.
నిపుణులు ఏమంటున్నారు?
నల్లమల సెమీ-ఎరిడ్, ఆకురాలే అడవి. సగటు వర్షపాతం సుమారు 90 సెంటీమీటర్లు. వేసవిలో ఆకులు రాలి సూర్యరశ్మి నేలపై పడుతుంది. నీరు త్వరగా ఆవిరవుతుంది. రాతి నేలలో నీరు నిలవదు. అందుకే కేవలం తొట్లు నింపడం సరిపోదు. వాగులను లోతుగా తవ్వడం, ఒండ్రు తీయడం, రాక్ఫిల్ డ్యామ్లు సరైన చోట కట్టడం, సోలార్ బోర్లను ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో పెట్టడం అవసరం.
అదే సమయంలో నీటి వనరుల వద్ద పశువుల మేతను నియంత్రించకపోతే అడవి జంతువులకు నీరు మిగలదు. ఉచ్చులు, రోడ్లపై వేగం, అటవీ మంటలు, నీటి కొరతతో కలిసి బహుముఖ ఒత్తిడి సృష్టిస్తాయి.
ముందు చూపు
అటవీశాఖ చర్యలు లేకపోలేదు. సోలార్ బోర్లు, చెక్డ్యామ్లు, సాసర్పిట్స్ పెరిగాయి. కెమెరాల్లో జంతువులు ఆ నీటి వద్దకు వచ్చిన ఆధారాలున్నాయి. కానీ నల్లమల విస్తీర్ణం చాలా పెద్దది. ఒక రేంజ్లో 100 తొట్లు ఉన్నా, మరో రేంజ్లో శిథిలమైన కుంటలు ఖాళీగా ఉంటున్నాయి. అందుకే జంతువులు గ్రామాల వైపు నడుస్తున్నాయి.
వచ్చే వేసవికి ముందు ప్రతి బీట్లో పనిచేసే నీటి వనరుల జాబితా, ఒండ్రు తీసిన కుంటలు, నిరంతరం నడిచే సోలార్ పంపులు. లేకపోతే నల్లమలలో తాగునీటి కోసం అల్లాడే దృశ్యం మళ్లీ వార్తల్లోకి వస్తుంది. జంతువులు మాత్రం ప్రతి ఏడాది అదే దాహంతోనే మేల్కొంటాయి.
